عربی پایه دوازدهم مشترک: سعید جعفری

﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا و لا تکوننّ من المشرکین﴾

ترجمه: با يکتاپرستی به دين روی آور و هرگز از مشرکان نباش.

اَلتَّدَيُّنُ فِطريٌّ فِي الإنسانِ وَ التّاريخُ يَقولُ لَنا:

ترجمه: دین داری در انسان فطری است و تاریخ به ما می گوید:

لا شَعْبَ مِن شُعوبِ الأَرضِ إلّا و کانَ لَهُ دينٌ و طَريقةٌ لِلعِبادَةِ.

ترجمه: هیچ ملتی از ملت های روی زمین نیست مگر این که دین و روشی برای عبادت داشته است.

فَالآثارُ القَديمَةُ الَّتي اکْتَشَفَهَ الإنسانُ، وَ الحَضاراتُ الَّتي عَرَفَها مِنْ خِلالِ الکِتاباتِ وَ النُّقوشِ وَ الرُّسومِ و التماثیل، یؤکد اهتمام الإنسانِ بِالدّينِ وَ تَدُلُّ عَلَی أَنَّهُ فِطريٌّ في وُجودِهِ؛

ترجمه: آثار کهنی که انسان آن ر ا کشف کرده و تمدن هایی که آن را از خلال نوشته ها، کنده کاری ها، نقاشی ها و تندیس ها شناخته است، بر توجه انسان به دین تأکید دارد و بر اینکه دین داری در وجود او فطری است دلالت می کند.

وَلٰکِنَّ عِباداتِهِ وَ شَعائِرَهُ کانَتْ خُرافيَّةً؛ مثلِ، تَعَدُّدِ الْآلِهَةِ وَ تَقديمِ الْقَرابينِ لَها لِکَسْبِ رِضاها وَ تَجَنُّبِ شَرِّها.

ترجمه: اما عبادت ها و آیین های او خرافی بوده است؛ مانند: چندخدایی و پیش کش کردن قربانی ها برای به دست آوردن خرسندی خدایان و دوری از بدی ایشان.

وَ ازْدادَت هذِهِ الْخُرافاتُ في أَديانِ النّاسِ عَلَی مَرِّ العُصور.

ترجمه: در گذر زمان این خرافات در دین های مردم افزایش یافت.

وَلٰکِنَّ للهَّ تَبارَك وَ تَعالی لَمْ يَترُكِ النّاسَ عَلَی هذِهِ الْحالَةِ؛ فَقَد قالَ في کِتابِهِ الْکَريمِ:

ترجمه: اما خداوند – پربرکت و بلندمرتبه بادا نام او - مردم را در این حالت رها نکرده؛ قطعا او در کتاب ارزشمندش گفته است:

﴿أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَن يُتْرَكَ سُدًى ﴾

ترجمه: آیا انسان می پندارد که بیهوده و پوچ رها می شود؟

لِذلكَ أَرْسَلَ إلَيهِمُ الأَنبياءَ لِيُبَيِّنوا الصِّراطَ الْمُستَقيمَ وَ الدّينَ الْحَقَّ

ترجمه: از این رو خداوند به سوی ایشان پیامبران را گسیل داشت تا راه راست و دین حق را [برای ایشان] آشکار گردانند.

و قد حَدَّثنَا القُرآنُ الْکَريمُ عَنْ سيرَةِ الأَنبياء: وَ صِراعِهِم مَعَ أَقوامِهِمِ الْکافِرينَ.

ترجمه: قرآن ارزشمند از روش پیامبران و کشمکش ایشان با قوم های کافرشان سخن گفته است.

 وَ لْنَذکُرْ مَثَلاً إبراهيمَ الْخَليلَ الَّذي حاوَلَ أَن يُنقِذَ قَومَهُ مِن عِبادَةِ الأَصنام.

ترجمه: باید داستان ابراهیم خلیل را که کوشید قومش را از عبادت بت ها نجات دهد یاد کنیم.

فَفي أَحَدِ الأَعيادِ لمَّا خَرَجَ قَومُهُ مِنْ مَدينَتِهِم،

ترجمه: در یکی از عیدها هنگامی که قوم ابراهیم از شهرشان بیرون رفتند،

بَقِيَ إبراهيمُ وَحيداً، فَحَمَلَ فَأْسا، وَ كَسَّرَ جَميعَ الأصَنامِ في الْمَعبَدِ إلَّا الصَّنَمَ الکَبیر،

ترجمه: حضرت ابراهیم تنها ماند؛ تبری را [با خود] برداشت و همۀ بت ها را در پرستشگاه شکست مگر بت بزرگ را.

ثُمَّ عَلَّقَ الفَأْسَ عَلی کَتِفِهِ و تَرَكَ المَعبَد.

ترجمه: سپس تبر را بر شانۀ آن [بت] آویخت و پرستشگاه را وانهاد.

و لمّا رَجَعَ النّاسُ، شاهَدوا أَصْنامَهُم مُكَسَّرَةً، وَ ظَنّوا أَنَّ إبراهيم هوَ الْفاعِلُ، فَأَحضَروهُ لِلمُحاکَمَةِ و سَأَلوهُ:

ترجمه: هنگامی که مردم برگشتند؛ بت هایشان را شکسته دیدند. گمان بردند که ابراهیم کنندۀ [این کار] است. بنابر این او را برای دادرسی، احضار کردند و از او پرسیدند:

أَأَنتَ فَعَلْتَ هَٰذَا بِآلِهَتِنَا يَا إِبْرَاهِيمُ

ترجمه: آیا تو این [کار] را با خدایان ما انجام دادی، ای ابراهیم.

فَأَجابَهُم: لِمَ تَسأَلونَني؟ اِسأَلوا الصَّنَمَ الْکَبيرَ.

ترجمه: او به ایشان پاسخ داد: چرا از من می پرسید؟ از بت بزرگ بپرسید.

بَدَأَ الْقَومُ يَتَهامَسون: إنَّ الصَّنَمَ لا يَتَکَلَّمُ؛ إنَّما یقصُدُ إبراهيمُ الِاستِهزاءَ بِأَصْنامِنا

ترجمه: قوم آغاز به پچ پچ کردند: همانا بت سخن نمی گوید، ابراهیم تنها می خواهد بت هایمان را به ریشخند گیرد.

وَ هُنا ﴿قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانصُرُوا آلِهَتَكُمْ ﴾

ترجمه: اینجا بود که گفتند او را بسوزانید و خدایانتان را یاری کنید.

فَقَذَفوهُ في النّارِ، فأَنقَذَهُ اللهُ مِنها.

ترجمه: در نتیجه او را در آتش انداختند. خدا نیز او را از آتش نجات داد.

واژگان درون متنی

الشَعْبَ: ملت                             الحَضارة: تمدن                                           الرسم: آیین

التمثال: تندیس                          أکّد: تأکید کرد، استوار داشت                                     دلّ: راهنمایی کرد

إله: خدا مطلق                          ازْداد: افزایش یافت                                           عَلیٰ مَرِّ الْعُصورِ: در گذر زمان

حسِب: پنداشت                          بیّن: آشکار کرد                                           حدَّث: سخن گفت

حاوَلَ: تلاش کرد                        أنقذ: نجات داد                                           الوَحيد: تنها

المُكَسَّرَ: شکسته                        تَکَلَمَّ: صحبت کرد                                           الأستهزاء: مسخره کردن

قَذَف: انداخت                            أضاع: تباه کرد                                           التُراب: خاک

الکَنْز: گنج                              الأجْمَل: زیباتر                                           سبَّ: دشنام داد

دعا: فراخواند، دعا کرد، دعوت کرد  مِن دونِ: به غیر                                           استوی: برابر شد

الخشَب: چوب                           السِنٍّ: دندان                                           الحديد: آهن

وقع: واقع شد، اتفاق افتاد، افتاد (مضارع: یقع)                                           الجِذْعِ: تنه

الفِضَّة: نقره                             النُّحاس: مس                                           الذّهَب: طلا

غَفَرَ: آمرزید

عیّن الصَّحيحَ وَ الْخَطَأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرس. (ترجمه: درست و نادرست را بر حسب متن درس مشخص کنید.)

1- کانَ الْهَدَفُ مِن تَقديمِ القرابین لِلْآلِهَةِ کَسْبَ رِضاها وَ تَجَنُّب شَرِّها.    √

(ترجمه: هدف از پیش کش کردن قربانی ها برای خدایان به دست آوردن خرسندی آنها و دوری کردن از بدی آنها بود.)

2- عَلَّقَ إبراهيمُ الْفَأسَ عَلَی کَتِفِ أَصْغَرِ الأصَنام.  ꭓ   (ترجمه: ابراهیم تبر را بر شانه کوچکترین بت آویخت.)

3- لَم يَکُنْ لِبَعضِ الشُّعوبِ دينٌ أَوْ طَريقَةٌ لِلعِبادَة.  ꭓ   (ترجمه: برخی از ملتها دین یا روشی برای نیایش نداشته اند.)

4- اَلآثارُ القَديمَةُ تُؤَکِّدُ إهتمام الإنسانِ بِالدّين.    √   (ترجمه: آثار کهن توجه انسان به دین را تأکید می کند.)

5- إنَّ التدَيُّنَ فِطْريٌّ فِي الإنسان.  √    (ترجمه: دین داری در انسان فطری است.)

6- لايَترُكُ اللهُّ الإنسانَ سُدی. √    (ترجمه: خداوند انسان را بیهوده و پوچ رها نمی کند.)

معاني الحروف المُشَبَّهَة بالفعل و لا النّافيَة للجنس

با معاني دقيق حروف پرکاربرد «إنَّ، أَنَّ، کَأَنَّ، لکِنَّ، لَيْتَ، لَعَلَّ» آشنا شويد:

■ إنَّ: جمل. پس از خود را تأکيد مي کند و به معناي «قطعاً، همانا، به درستي که، بي گمان» است؛ مثال:

1)﴿ إنَّ اللهَ لا يُضيعُ أجرَ المُحسِنينَ﴾  (ترجمه: بي گمان خدا پاداش نيکوکاران را تباه نمي کند.)

■ أنَّ: به معناي «که» است و دو جمله را به هم پيوند مي دهد؛ مثال:

2)﴿ قالَ أعلَمُ أنَّ اللهَ عَلَی کُلِّ شَيءٍ قَديرٌ﴾   (ترجمه: گفت مي دانم که خدا بر هر چيزي تواناست.)

معمولاً «لِأَنَّ» به معناي «زيرا، براي اينکه» است؛ مثال:

پرسش: لِماذا ماسافَرْتَ بِالطّائِرَةِ؟ (ترجمه: چرا با هواپیما سفر نکردی.) - پاسخ: لِأَنَّ بِطاقَةَ الطّائِرَةِ غاليَةٌ. (ترجمه: زیرا بلیت هواپیما گران است.)

■ کَأَنَّ: به معناي «گويي» و «مانند» است؛ مثال:

3)﴿ کَأنَّهُنَّ الياقوتُ وَ المَرجانُ﴾    (ترجمه: آنان مانند ياقوت و مرجان اند.)

﴿کَأنَّ إرضاءَ جَميعِ النّاسِ غايَةٌ لا تُدرَک﴾ (ترجمه: گويي خشنود ساختن هم. مردم، هدفي است که به دست آورده نمي شود.)

■ لکِنَّ: به معناي «ولي» و براي كامل كردن پيام و بر طرف كردن ابهام جمل. قبل از خودش است؛ مثال:

4) ﴿... إنَّ اللهَ لَذو فَضلٍ عَلَی النّاسِ وَ لکنَّ أکثَرَ النّاسِ لا يَشکُرونَ﴾   (ترجمه: بي گمان خدا داراي بخشش بر مردم است، ولي بيشتر مردم سپاسگزاري نمي كنند.)

■ لَيْتَ: به معناي «کاش» و بيانگر آرزوست و به صورت «يا لَيتَ» هم به کار مي رود؛ مثال:

5) ﴿ وَ يَقولُ الکافِرُ يا لَيتَني کُنتُ تُراباً﴾   (ترجمه: و کافر مي گويد: اي کاش من خاک بودم!)

■ لَعَلَّ: يعني «شايد» و «اميد است»؛ مثال:

6) ﴿ إنّا جَعَلناهُ قُرآناً عَرَبيّاً لَعَلَّکُم تَعقِلونَ﴾    (ترجمه: بي گمان ما قرآن را به زبان عربي قرار داديم اميد است شما خردورزي کنيد.)

1- الَقُرآن: خواندن 2- عقَلَ: خردورزي کرد

اِختَبِر نَفسَکَ (1) تَرجِم هاتَينِ الآيَتَينِ الکَريمَتَينِ. (ترجمه: خودت را بیازما: این دو آیه کریمه را به فارسی برگردان.)

1. ﴿ فَهذا يَومُ البَعثِ وَلکِنَّکُم کُنتُم لا تَعلَمونَ﴾ (ترجمه: اين، روزِ رستاخيز است؛ ولي شما خودتان نمی دانستيد.)
2. ﴿ إنَّ اللهَ يُحِبُّ الَّذينَ يُقاتِلونَ في سبيلِهِ صَفّاً کَأنَّهُم بُنيانٌ مَرصوصٌ﴾

(ترجمه: بيگمان خدا كساني را كه صف در صف در راهِ او مي جنگند دوست مي دارد؛ گويي كه ايشان ساختمانی استوارند.)

لا النافیة للجنس:

تاکنون با سه معناي حرف «لا» آشنا شده ايد:

1. لا به معناي «نه» در پاسخ به «هَلْ» و «أ»َ؛ مانند: نه: أ أنتَ مِن بُجنورد؟ لا، أنا مِن بيرجَند.
2. لاي نفي مضارع؛ مانند: لا يَذهَبُ نمی رود.
3. لاي نهي؛ مانند: لا تَذهَب نرو      

و به معناي «نبايد» بر سر فعل مضارع اوّل و سوم شخص؛ مانند لا يَذْهَبْ: نبايد برود.

4. نفی جنس: «هيچ نيست»   

﴿لا عِلمَ لَنا إلاّ ما عَلَّمتَنا﴾ (جز آنچه به ما آموخته اي، هيچ دانشي نداريم. (براي ما نيست)

لا کَنزَ أغنَی مِنَ القَناعَةِ. (هيچ گنجي بي نيازکننده تر از قناعت نيست.)

1- الَبْعْث: رستاخيز 2- اَلْبُنيانُ الْمَرصوصُ: ساختمان استوار

اِختَبِر نَفسَکَ (2) تَرجِم هذِهِ الْأحَاديثَ حَسَبَ قَواعِدِ الدَّرسِ. (ترجمه: خودت را بیازما؛ این حدیثها را بر حسب قواعد درس ترجمه کن.)

1. لا خَير في قَولٍ إلاّ مَعَ الفِعلِ. (ترجمه: هیچ خیری در در گفتاري نيست مگر اينكه همراه كردار (عمل) باشد.)
2. لا جِهادَ کَجِهادِ النّفسِ. (ترجمه: هیچ جهادی مانند جهاد با نفس نیست.)
3. لا لِباسَ أجمَلُ مِنَ العافِيَةِ. (ترجمه: هیچ جامه ای زیباتر از تندرستی نیست.)
4. لا فَقرَ کَالجَهلِ وَ لا ميراثَ کَالأدَبِ. (ترجمه: هیچ فقری مانند نادانی و هیچ میراثی مانند ادب نیست.)

اِختَبِر نَفسَکَ (3) اِملَأِ الفَراغَ في ما يَلي ثُمَّ عَيِّن نَوعَ «لا» فيهِ. (ترجمه: خودت را بیازما؛ جای خالی را در آنچه می آید پر کن؛ سپس نوع لا را در آن مشخص کن.)

1. ﴿وَ لا تَسُبُّوا الَّذينَ يَدعونَ مِن دونِ اللهِ فَيَسُبُّوا اللهَ ...﴾ و کسانی را که غير خدا را فرا می خوانند دشنام ندهید؛  زيرا که به خدا دشنام می دهند.
2. ﴿وَ لا يَحزُنکَ قَولُهُم إنَّ العِزَّةَ لِلّهِ جَميعاً...﴾ گفتارشان تو را اندوهگین نکند؛ زيرا ارجمندی، همه برای خداست.
3. ﴿ هَل يَستَوِي الَّذينَ يَعلَمونَ وَ الَّذينَ لا يَعلَمونَ﴾  آيا کسانی که می دانند و کسانی که نمی دانند برابر هستند؟
4. ﴿ ... رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ ﴾ پروردگارا آنچه توانش را نداريم بر ما تحمیل نکن.  
5. لا يَرحَمُ اللهُ مَن لا يَرحَمُ النّاسَ. خدا رحم نمی کند به کسی که به مردم رحم نمی کند.

1- ما يَلي: آنچه مي آيد 2- حَمَّلَ: تحميل كرد

التَّمارين

التمرین الأول: أيُّ کلمةٍ مِن کلماتِ مُعجَمِ الدّرسِ تُناسِبُ التَّوضيحاتِ التّاليةَ؟ (ترجمه: چه واژه ای از کلمه های لغتنامه درس با توضیحات زیر متناسب است.)

1. آلَةٌ ذاتُ يَدٍ مِنَ الخَشَبِ وَ سِنٍّ عَريًضَةٍ مِنَ الحَديدِ يُقطَعُ بِها.  (الفأس)

(ترجمه: ابزاری دارای دسته ای از چوب و دندانه ای [سری] پهن از آهن که با آن می برند.)

2. تِمثالٌ مِن حَجَرٍ أو خَشَبٍ أو حديدٍ يُعبَدُ مِن دونِ الله.  (الصنم)

(ترجمه: تندیسی از سنگ یا چوب یا آهن که به جای خدا پرستیده می شود.)

3. عُضوٌ مِن أعضاءِ الجِسمِ يَقَعُ فَوقَ الجِذعِ.   (الکتف)

(ترجمه: اندامی از اندامهای بدن که بالای تن واقع می شود.)

4. التّارِکُ لِلباطِلِ وَ المُتَمايِلُ إلَی الدِّينِ الحَقِّ. (الحنیف)

(ترجمه: رهاکننده باطل و متمایل به دین حق.)

5. إنَّهُم بَدَؤوا يَتَکَلَّمونَ بِکَلامٍ خَفيٍّ.   (یتهامسون)

(ترجمه: ايشان با زباني پنهان شروع به سخن كردند.)

2) تَرجِمَ العباراتِ التّاليَةَ ثُمَّ عَيِّنِ الحَرفَ المُشَبَّةَ بِالفِعلِ وَ لا النّافيَةَ لِلجِنسِ. (ترجمه: عبارتهای زیر را ترجمه کن سپس حرف مشبهة بالفعل و لای نفی جنس را مشخص کن.)

1. ﴿ قيلَ ادخُلِ الجَنَّةَ قالَ يا لَيتَ قَومي يَعلَمونَ بِما غَفَرَ لي رَبِّي وَ جَعَلَني مَنَ المُکرَمينَ﴾ لَيتَ=از حروف مشبّهة بالفعل

(ترجمه: گفته شد: داخل بهشت شو. گفت: اي كاش، قومِ من آگاهي ميداشتند از اينكه پروردگارم مرا آمرزيده و از گراميان قرار داده است.)

2. ﴿ ... لا تَحزَن إنَّ اللهَ مَعَنا ... ﴾ (ترجمه: اندوه مدار که خدا با ماست.) حرف «لا» در «لا تَحْزَن» لای نهی است.
3. ﴿... لا إلهَ إلاَّ اللهُ ... ﴾ (ترجمه: هيچ خدايي جز خداوند نيست.) لای نفی جنس
4. لا دينَ لِمَ لا عَهدَ لَهُ. (ترجمه: كسي كه هيچ {وفاي به} پیمانی ندارد، هيچ ديني ندارد.) لای نفی جنس

أ) اقرأ الشِّعرَ المنسوبَ إلیَ الْإمامِ عَليٍّ، ثمّ عَيِّنْ ترَجَمَةَ الکْلَمِاتِ التَّي تحَتَها خَطٌّ. (ترجمه: شعر منسوب به امام علی را بخوان؛ سپس ترجمه کلمه هایی را که زیرشان خط است مشخص کن.)

أَيُّهَا الْفاخِرُ جَهلاً بِالنَّسَبْ / إنَّمَا النّاسُ لِأُمٍّ و لِأبْ

ترجمه: ای که نابخردانه افتخار کننده به دودمان هستی، مردم، تنها از يک مادر و يک پدراند.

هَل تَراهُم خُلِقوا مِن فِضَّةٍ / أَمْ حَديدٍ أَمْ نُحاسٍ أَمْ ذَهَبْ

ترجمه: آيا آنان را می بينی (می پنداری) که از نقره، آهن، مس يا طلا آفريده شده اند؟

بَل تَراهُم خُلِقوا مِنْ طينَةٍ / هَل سِویٰ لَحْمٍ و عَظمٍ وعَصَبْ

ترجمه: بلکه آنان را می بينی از تکّه گِلی آفريده شده اند. آيا به جز گوشت و استخوان و پی اند؟

إنَّمَا الْفَخْرُ لِعَقلٍ ثابِتٍ / وَ حَياءٍ وَعَفافٍ وأَدَبْ

ترجمه: افتخار، تنها به خِردی استوار، شرم، پاکدامنی و ادب است.

ب) اِستَخرِج مِنَ الأبياتِ اسمَ الفاعِلِ وَ الفِعلَ المَجهولَ وَ الجارَّ وَ المَجرورَ وَ الصِّفَةَ وَ المَوصوفَ. 

 اسمَ الفاعِلِ: الْفاخِرُ، ثابِتٍ / الفِعلَ المَجهول: خُلِقوا / الجارَّ وَ المَجرورَ: بِالنَّسَبْ، لِأُمٍّ، لِأبْ، مِن فِضَّةٍ، مِنْ طينَةٍ، لِعَقلٍ / الصِّفَةَ وَ المَوصوفَ: عَقلٍ ثابِتٍ

1- اَلطّين: گِل 2- سِوي.: به جز 3- العَظمْ: استخوان «جمع: اَلْعِظام» 4-  اَلعَصَب: پي

4) تَرجِمِ الأحاديثَ النَّبَويَّةَ ثُمَّ عَيِّنِ المَطلوبَ مِنکَ. (ترجمه: حدیثهای نبوی را ترجمه کن سپس آنچه را از تو خواسته شده مشخص کن.)

1. کُلُّ طَعامٍ لا يُذکَرُ اسمُ اللهِ عَلَيهِ فَإنَّما هُوَ داءٌ وَ لا بَرَکَةَ فيهِ.   (الفعلَ المجهول و نوعَ لا)

(ترجمه: هر خوراکی که اسم خداوند بر آن یاد نشود، پس همانا آن بیماری است و برکتی در آن نیست.)

الفعلَ المجهول: لا يُذکَرُ / نوعَ لا: لای نفی مضارع در لا يُذْكَرُ، لای نفی جنس در لا بَرَكَةَ

2. لا تَغضَب فَإنَّ الغَضَبَ مَفسَدَةٌ.  (نوعَ الفعل)

(ترجمه: خشمگین مشو؛ همانا خشم مایه تباهی است.)   لا تَغضَب: فعل نهی

3. لا فَقرَ أشَدُّ مِنَ الجَهلِ وَ لا عِبادَةَ مِثلُ التَّفَکُّرِ. (المضاف إليه و نوع لا)

(ترجمه: هیچ تهیدستی ای سخت تر از نادانی و هیچ نیایشی مانند اندیشیدن نیست.)

المضاف إليه: التفکّر / نوع لا: لای نفی جنس

4. لا تُطْعِمُوا الْمَساکينَ مِمّا لاتأکلون.         (نوَعَ لا، وَ مُفرَدَ «مَساکين»)

(ترجمه: مسکینان را از آنچه نمی خورید خوراک ندهید.)

نوَعَ لا: لای نهی، لای نفی مضارع / مُفرَدَ «مَساکين»: مسکین

5. لا تسُبُّوا النّاسَ فَتَكتَسِبُوا العَداوَةَ بَينَهُم. (فِعلَ النهَّيِ، وَ مُضادَّ عَداوَة)

(ترجمه: مردم را دشنام ندهید؛ که با این کار میانشان دشمنی به دست می آورید.)

فِعلَ النهَّيِ: لا تسُبُّوا / مُضادَّ عَداوَة: صداقة

6. خُذُوا الْحَقَّ مِنْ أهْلِ البْاطِلِ و لاتأخُذُوا البْاطِلَ من أهْلِ الْحَق كونوا نقُّاد الكَلام. (اَلْمحَلَّ الْإعرابيَّ لِما تَحتَهُ خَطٌّ)

(ترجمه: حق را از اهل باطل بگیرید و باطل را از اهل حق نگیرید؛ سخن سنج باشید.)

البْاطِلِ: مضاف الیه / البْاطِلَ: مفعول / الْحَق:‌ مضاف الیه

۱- الَمَفْسَدَة: مايه تباهي 2- خُذوا: بگيريد (أَخَذَ: گرفت) 3- کونوا: باشيد (کان: بود)

5) لِلتَّرجِمَة (برای ترجمه)

التمرین السادس: اقرأ هٰذِهِ الأنشودَةَ؛ ثمّ ترَجِمْها إلیَ الفْارِسيّة. ترجمه: این سروده ها را بخوان؛ سپس آنها را به فارسی برگردان.

يا إلٰهي، يا إلٰهي / يا مُجيبَ الدَّعَواتِ

ترجمه: ای خدای من، ای خدای من، ای برآورنده دعاها.

اِجْعَلِ الْيَوْمَ سَعيدا / وَ کَثيرَ الْبَرَکاتِ

ترجمه: امروز را خوش اقبال و پر برکت بگردان (قرار بده).

وَ امْلأ الصَّدْرَ انْشِراحاً / وَ فمَي باِلْبَسَماتِ

ترجمه: و سینه ام را از شادمانی و دهانم را از لبخندها پر کن.

وَ أعنّي في دُروسي / وَ أَداءِ الواجِباتِ

ترجمه: و مرا در درس هایم و انجام تکالیف یاری کن.

وَ أَنِرْ عَقْلي وَ قَلْبي / بِالْعُلومِ النّافِعاتِ

ترجمه: و خردم و دلم را با دانشهای سودمند روشن کن(نورانی کن).

وَ اجْعَلِ التَّوْفيقَ حَظّي / وَ نَصيبي في الْحَياةِ

ترجمه: و موفقیت را بختم و بهره ام در زندگی قرار بده.

وَ امْلَأ الدُّنيَا سَلاماً / شامِلاً کُلَّ الْجِهاتِ

ترجمه: و دنیا را از آشتی فراگیر در همه جهت ها پر کن.

وَ احْمِني وَ احْمِ بلِادي / مِنْ شُرورِ الحادِثاتِ

ترجمه: و من و کشورم را (سرزمينم را) از پیشامدهای ناگوار نگه دار.

اَلتَّمرينُ السّابِعُ: ضَعْ في الفَراغ کلَمَةً مُناسِبةً. ترجمه: در جای خالی کلمه مناسب را بگذار.

1- قالَ الْإمامُ الحَسَنُ: «... أحَسَن الْحسَنِ الْخُلُقُ الْحْسَن.» (أنَّ □ إنَّ ■ لکِنَّ □)

ترجمه: امام حسن گفت: «بهترین نیکی، خوی نیک است.»

2- سُئلَ المُديرُ: أ في المَدرَسَةِ طالبٌ؟ فأَجَاب: «... طالبَ هُنا.»   (لِأنَّ □ لا ■ فَإنَّ □)

ترجمه: از مدیر پرسیده شد: آیا در مدرسه دانش آموزی هست؟ او پاسخ داد: هیچ دانش آموزی اینجا نیست.

3- حَضَرَ السُّيّاحُ في قاعَةِ الْمَطارِ؛ ... الدَّليلَ لمَ يحْضُرْ.   (أنَّ □ لکنَّ ■ لعَلَّ □ )

ترجمه: گردشگران در سالن فرودگاه حاضر شدند؛ ولی راهنما حاضر نشد.

4- تَمَنَّي المُزارِعُ: «... الْمَطَرَ يَنزِلُ کَثيراً!»  (کَأَنَّ □ لِأنَّ □ ليَتَ ■)

ترجمه: کشاورز آرزو داشت: کاش باران بسیار ببارد.

5- لِماذا يَبکِي الطِّفلُ؟ - ... جائِعٌ.   (أنَّهُ □ لِأنَّهُ ■ ليَتَ □)

ترجمه: چرا کودک می گرید؟ - زیرا او گرسنه است.

اَلتَّمرينُ الثّامِنُ: أَکْمِلْ تَرجَمَةَ هذَا النَّصِّ؛ ثُمَّ اکْتُبِ الْمَحَلَّ الْإعرابيَّ لِلْکَلِماتِ الَّتي تَحْتَها خَطٌّ.

(ترجمه: ترجمه این متن را کامل کن؛ سپس محل اعرابی کلمه هایی  را که زیر آنها خط است بنویس.)

حينَ يَرَي «الطاّئرُ الذَّکيُّ» حَيوَانا مُفْتَرِساً قرُبَ عُشِّهِ، يَتَظاهَرُ أَمامَهُ بِأَنَّ جَناحَهُ مَکسْورٌ، فَيَتْبَعُ الحَيوَانُ المُفترِسُ هذِهِ الفَريسَةَ، وَ يبَتْعِدُ عنَ العُشّ کَثيراً. وَ عِندَما يَتَأَکَّدُ الطاّئرُ مِنْ خِداع العَدوِّ وَ ابتْعِادِهِ وَ إنِقاذِ حَياةِ فِراخِهِ، يَطيرُ بَغْتَةً.

پرنده باهوش هنگامي که جانورِ درنده ای را نزديکِ لانه اش مي بيند، روبه رويش وانمود مي کند که بالش شکسته است، در نتيجه جانورِ درنده اين شکار را تعقيب مي کند و از لانه بسيار دور می شود. و وقتي که اين پرنده از فريبِ دشمن و دور شدنش و نجاتِ زندگيِ جوجه هایش مطمئن مي شود، ناگهان پرواز مي کند.

الطاّئرُ: فاعل / حَيوَانا: مفعول /  مُفْتَرِساً: صفت / عُشّ: مضاف الیه / الحَيوَانُ: فاعل / المُفترِسُ: صفت / عنَ اِلعْشُّ: جارّ و مجرور / خِداع: مجرور به حرف جارّ / حَياةِ: مضاف الیه

1- تَمَنيّ: آرزو داشت «مضارع: يتَمَنيّ»  2- مَکسور: شکسته 3- تبِعَ: تعقيب کرد 4- فَريسَة: شکار «جمع: فرَائس 5- تَأَکَّدَ: مطمئن شد 6- خِداع: فريب

البَحثُ العلمیّ

ابِحثْ عَنْ وَصيّةِّ أحَدِ شُهَداءِ الحَرْبِ المَفروضَةِ أوْ ذِكرَياتِهِ أوْ أقَوالِهِ أوْ أعَمالِهِ، ثمَ اكتْبْها في صَحيفَةٍ جِداريَّةٍ، أَوْ ضَعْها في مُدَوَّنَتِكَ أَوْ مُدَوَّنَةِ مَدْرَسَتِكَ.

ترجمه: به دنبال وصیت یکی از شهیدان جنگ تحمیلی یا خاطراتش یا گفته هایش یا کارهایش بگرد؛ سپس در روزنامه دیواری بنویس یا در وبجایت یا وبجای مدرسه ات بگذار.

نَظَرَ عارِفٌ إلَی والِدَيهِ، فَرَأَی دُموعَهما تَتَساقَطُ مِنْ أَعْینهما فَسَأَلَ والِدَهُ مُتَعَجِّبا:

ترجمه: عارف به پدر و مادرش نگاه کرد؛ دید که اشکانشان از چشمانشان پی در پی فرومی افتد. با تعجب از پدرش پرسید:

يا أَبي، لِمَ تَبکي؟!

ترجمه: پدرم.، چرا می گریی؟

اَلأَبُ: حینما أَرَی النّاسَ يَذْهَبونَ إلَی الْحَجِّ، تَمُرُّ أَمامي ذِکْرَياتي؛

ترجمه: پدر: هنگامی که مردم را می بینم به حج می روند، خاطراتم از پیش [چشم]م می گذرد.

فَأَقولُ في نَفسي: يالَيتَني أَذْهَبُ مَرَّةً أُخْرَی!

ترجمه: به خودم می گویم: ای کاش بار دیگر بروم.

رُقَيَّة: وَلٰکِنَّكَ أَدَّيْتَ فريضَةَ الْحَجِّ فِي السَّنَةِ الماضیة مَعَ أُمّي!

ترجمه: رقیه: ولی تو با مادرم در سال گذشته واجب دینی حج را به جا آوردی.

اَلأمُّ: لَقَدِ اشْتاقَ أَبوکما إلي الحرمین الشریفین و البقیع الشریف.

ترجمه: مادر: پدرتان به حرمین شریفین همچنین به بقیع شریف مشتاق شده است.

عارِفٌ: أَ أَنتِ مُشْتاقَةٌ أَيضاً؛ يا أُمّاهْ؟

ترجمه: عارف: مادرم، آیا تو هم مشتاقی؟

اَلأُم: نَعَم، بِالتَّأکيدِ يا بُنَيَّ.

ترجمه: مادر: آری، البته فرزندکم.

اَلأَبُ: کُلُّ مُسْلِمٍ حينَ يَرَی هٰذَا الْمَشهَد، يَشتاقُ إلَيها.

ترجمه: پدر: هر مسلمانی هنگامی که این صحنه را می بیند به آن مشتاق می گردد.

عارِفٌ: ما هيَ ذِکْرَياتُکما عَنِ الْحَجِّ؟

ترجمه: عارف: خاطرات شما از حج چیست؟

اَلأَبُ: أَتَذَکَّرُ خيٖامَ الحُجّاجِ في مِنَی وَ عَرَفاتٍ وَ رَمْيَ الْجَمَراتِ وَ الطَّوافَ حَولَ الْکَعبَةِ الشَّريفَةِ وَ السَّعْيَ بین الصَّفا وَ الْمَروَةِ، وَ زيارَةَ الْبَقيعِ الشَّريفِ.

ترجمه: پدر: چادرهای حاجیان در منی و عرفات، رمی جمرات، طواف گرداگرد کعبه شریف، دویدن میان صفا و مروه و زیارت بقیع شریف را به یاد می آورم.

اَلأُم: وَ أَنا أَتَذَکَّرُ جَبَل النور الَّذي کانَ النَّبيُّ يَتَعَبَّدُ في الْغارِ الْواقِعِ في قِمَّتهِ.

ترجمه: مادر: و من کوهی را به یاد می آورم که پیامبر در غار واقع در قلّه آن نیایش می کرد.

رُقَيَّة: أنَا قَرَأْتُ في کِتابِ التَّربيَةِ الدّينيَّةِ بِأَنَّ أُولیٰ آياتِ الْقُرآنِ نَزَلَتْ عَلَی النَّبيِّ في غارِ حِراء. هَلْ رَأَيتِ الْغارَ؛ يا أُمّاه؟

ترجمه: رقیه: من در کتاب تعلیمات دینی خواندم نخستین آیات قرآن در غار حرا بر پیامبر فرود آمد. آیا غار را دیدی؛ مادرم؟

اَلأُم: لا يا بُنَيَّتي. اَلغارُ يَقَعُ فَوقَ جَبَلٍ مُرتَفِعٍ، لايَستَطيعُ صُعودَهُ إلَّا الأَقوياءُ. وَ أَنتِ تعلمینَ أَنَّ رِجْلي تُؤْلِمُني.

ترجمه: مادر: نه دخترکم. غار بالای کوهی بلند واقع شده است. فقط افراد نیرومند می توانند از آن بالا روند. [از آن بالا نمی توانند بروند مگر افراد نیرومند] تو می دانی که پایم درد می کند.

رُقَيَّة: هَلْ رَأَیتما غارَ ثَورٍ الَّذي لَجَأ إلَيهِ النَّبيُّ في طَريقِ هِجرَتِهِ إلَی المَدينَةِ المُنَوَّرَةِ؟

ترجمه: آیا غار ثوری را که پیامبر در راه کوچش به مدینه منور به آن پناه برد دیدید؟

اَلأَبُ: لا، يا عَزيزَتي أَنا أَتَمَنَّی أَن أَتَشَرَّف مَعَ جَميعِ أَعضاءِ الأُسرَةِ وَ مَعَ الأَقْرِباءِ لِزيارَةِ مَکَّةَ المُکَرَّمَةِ وَ المَدينَةِ الْمُنَوَّرَةِ مَرَّةً أُخریٰ وَ أَزورَ هذِهِ الأمَاکِنَ.

ترجمه: پدر: نه دلبندم؛ من آرزو دارم که بار دیگر با همۀ اعضای خانواده و با نزدیکان برای زیارت مکه مکرم و مدینه منور مشرف شوم و این مکان‌ها را زیارت کنم.

عَيِّنْ جَوابَ الْأَسْئِلَةِ التّاليَةِ مِنَ الْعَمودِ الثّاني. (اِثنانِ زائِدان) (پاسخ پرسشهای زیر را از ستون دوم مشخص کن.)

1- لماذا لَمْ يَصْعَدْ والِدا عارِفٍ وَ رُقَيَّةَ جَبَلَ حِراءٍ؟ - لِأَنَّ رِجْلَ الْأمُّ تُؤْلِمُها. (چرا مادر عارف و رقیه از کوهنور بالا نرفت؟ - زیرا پای مادر درد می کرد)

2- ماذا كانَ أَعْضاءُ الْأُسْرَةِ يُشاهِدون؟  - اَلْحُجّاجَ في الْمَطارِ. (اعضای خانواده چه چیزی را تماشا می کردند؟  - حاجی ها را در فرودگاه.)

3- أَينَ جَلَسَ أَعضاءُ الْأُسْرَةِ؟ - أَمامَ التِّلْفازِ. (اعضای خانواده کجا نشستند؟  - روبه روی تلویزیون.)

4- كَيْفَ يَکون جَبَلُ حِراء؟ - يَکونُ مُرْتَفِعاً. (کوه نور چگونه است؟  - بلند است)

5- مَنْ كانَ يَبْكي؟ - والِدا الْأُسْرَةِ. (چه کسانی گریه می کردند؟  - پدر و مادر خانواده.)

اَلْحال (قيد حالت)

آيا ترجمه اين سه جمله يکسان است؟

الف. رَأيَتُ وَلدَا مسْروراْ. (صفت)                   ب. رَأيتُ الوَلدَ المَسْرورَ. (صفت)              ج. رَأيتُ الوَلدَ، مسْروراً. (حال)

     پسرِ خوشحالي را ديدم. (صفت)                     پسرِ خوشحال را ديدم. (صفت)                پسر را خوشحال ديدم. (قید حالت)

مَسْروراً در جمله الف و اَلْمَسْرورَ در جمله ب چه نقشي دارند؟  - صفت

آيا مَسْروراً در جمله ج نيز همان نقش را دارد؟  - نه؛ حال است.

در جمله اوّل کلمه «مَسْروراً» صفتِ «وَلدَاً» و در جمله دوم «المَسْرورَ» صفتِ «الوَلدَ» و در جمله سوم «مَسْروراً» حالتِ «اَلْوَلَدَ» است.

ذهَبتِ البْنتُ الفَرحَةُ.                                               ذهَبتِ البْنتُ، فَرِحَةً.

موصوف صفت                                                            قيد حالت (اَلْحال)

برخي کلمات در جمله، حالتِ يک اسم را هنگام وقوع فعل نشان مي دهند.

به چنين کلماتي در فارسي «قيد حالت» و در عربي «حال» مي گوييم.

اشِتْغَلَ مَنصورٌ فِي الْمَزرَعَةِ نَشيطاً.

        مرجع             حال (قيد حالت)

در زبان عربي بسياري از اوقات قيد حالت در انتهاي جمله مي آيد؛ مانند:

وَقفَ المُهنَدِسُ الشّابُّ فِي المَصْنعِ مُبْتَسِماً.   (مهندس جوان در کارخانه با لبخند ایستاد.)

اَللّاعِبونَ الْإيرانيّونَ رَجَعوا مِنَ الْمُسابَقَةِ مُبْتَسِمينَ. (بازیکنان ایرانی با لبخند از مسابقه بازگشتند.)

هاتانِ الْبِنتانِ قامَتا بِجَوْلَةٍ عِلْميَّةٍ فِي الْإنتِرنِت مُبْتَسِمَتَينِ. (این دو دختر بالبخند اقدام به گردش علمی در اینترنت کردند.)

گوشزد: گروه قیدی، بخشـی از جمله اسـت که جمله یا جزئی از آن را مقید می‌کند یا توضیحی نظیر مفهوم حالت، زمان، مكان، تردید، یقین، تكرار و ... را به جمله می‌افزاید؛ مانند: امروز، به کتابخانه ملّی می‌روم.                                                                       امروز: قید

1- جَوْلةَ عِلميةَّ: گردش علمي

اِختَبِر نَفسَکَ: عَيِنِ الحالَ في الجُمَلِ التّاليَةِ. (خودت را بیازما: حال را در جمله های زیر مشخص کن.)

1- وَصَلَ المُسافِرانَ إلَی المَطار مُتَأخِّرَينِ وَ رَکِبَا الطّائِرَةَ. (مسافران با تأخیر به فرودگاه رسیدند و سوار هواپیما شدند.)

2- تَجتَهِدُ الطّالِبَةُ في أداءِ واجِباتِها راضيَةً وَ تُساعِدُ أُمَّها. (دختر دانش آموز در انجام تکلیف هایش با خشنودی تلاش می کند و به مادرش کمک می کند.)

3- يُشَجِّعُ المُتَفَرِّجونَ فريقَهُمُ الفائزَ فَرِحينَ. (تماشاگران با خوشحالی تیم برنده شان را تشویق می کنند.)

4- الطّالِبَتانِ تَقرَآنِ دُروسَهُما مُجِدَّتَينِ. (دو دختر دانش آموز به جدیت درس هایشان را می خوانند.)

گاهي قيد حالت به صورت جمله اسميّه همراه با حرف «واو حاليّه» و به دنبال آن يک ضمير مي آيد؛ مثال:

قواعد حال (به قلم نگارنده)

این نقش نشان دهنده حالت و چگونگی اسمهای جمله (فاعل، مفعول ...) است. این اسمها همیشه معرفه اند و در عدد و جنس با  مرجع خود(صاحب حال) یکسان. در زبان فارسی به حال «قید حالت» می گویند. اسم معرفه معمولا دارای «الـ» یا اسم خاص(علم) است.

■ انواع حال

۱- حال مفرد: هرگاه حال اسم باشد به آن «حال مفرد» می گوییم. حال مفرد ویژگی های زیر را دارد: الف) نکره (ناشناس) است؛ پس هیچ گاه «الـ» نمی پذیرد. ب) مشتق است (اسم فاعل، اسم مفعول ...)؛ پس معمولا با «مُـ» می آغازد. پ) همیشه منصوب ( ﹷ ، ﹱ ، ین) است. ت) در جنس و تعداد پیرو مرجع خود(صاحب حال) است. ث) هنگام ترجمه حال، آن را با قید حالت ترجمه می کنیم. قید حالت در فارسی معمولا دارای «با» یا «ان» است؛ مانند: با سرعت، خندان؛ مانند: رأیتُ الولدَ مُبتَسماً = پسر را خندان دیدم.

تفاوت حال مفرد و صفت

صفت و حال مفرد در مواردی همانندند؛ از این رو به نکته های زیر توجه کنید تا دچار لغزش نگردید.

الف) صفت در اعراب، جنس(مذکر و مؤنث) تعداد (مفرد، مثنی، جمع) یا داشتن یا نداشتن «الـ»(معرفه و نکره بودن) همیشه همانند موصوف خود است؛ مانند: رأیتُ ولداَ مَسرواً = پسر خندانی را دیدم.

ب) حال هیچ گاه «الـ» نمی پذیرد و همیشه منصوب است؛ (مانند: رأیتُ الولدَ مسروراً = پسر را خوشحال دیدم.) در صورتی که صفت می تواند هر اعرابی را بپذیرد.

فن ترجمه (۱)

حال درعربی به قید حالت در فارسی ترجمه می شود؛ ولی صفت در عربی همان صفت در فارسی است؛ مانند:

حال ← رأیتُ الولدَ مسروراً = پسر را خوشحال دیدم.

صفت ← رأیتُ ولداً مسروراً = پسر خوشحالی را دیدم.

۲- حال جمله: گاهی حال به صورت جمله می آید که به آن «جمله حالیه» می گویند. جمله حالیه می تواند به دو نوع بیاید:

الف) جمله اسمیّه: حال جمله اسمیه دارای ویژگی های زیر است: همیشه همراه با «واو» می آید که به آن «واو حالیه» می گویند.

«واو حالیه» را «در حالی که» ترجمه می کنیم.

مانند: رَأيتُ الفَلّاحَ وَ هُوَ يَجمَعُ المَحصولَ. = دیدم کشاورز را در حالی که محصول را جمع می کرد.

       أُشاهِدُ قاسِماً وَ هُوَ جالِسٌ بَينَ الشَّجَرَتَينِ. = قاسم را می بینم در حالی که میان دو درخت نشسته است.

ب) جمله فعلیّه: حال جمله فعلیه دارای ویژگی های زیر است: ۱- فعل در این نوع حال می تواند فعل مضارع یا ماضی باشد. ۲- اگر جمله فعلیّه دارای فعل ماضی بود، این فعل معمولا با عبارت «و قَدْ» همراه خواهد بود؛ مانند: جَلسَتْ الطالبةُ تَکتبُ درسَها = دانش آموز نشست در حالی که درسش را می نوشت. / جَلسَتْ الطالبةُ و قَد کتبَ دَرسَها = دانش آموز نشست در حالی که درسش را نوشته بود.

گوشزد:

الف) اگر پس از اسم معرفه جمله ای بیاید که در رابطه با آن باشد و هنگام ترجمه «درحالی که» به ترجمه افزوده شود، جمله ما «حالیه» خواهد بود. مانند: رأیتُ الولدَ یَضحکُ = پسر را دیدم در حالی که می خندید.

ب) اگر پس از اسم نکره جمله ای بیاید که در رابطه با آن باشد و هنگام ترجمه «که» به ترجمه افزوده شود، جمله ما «وصفیه» خواهد بود. مانند: رأیتُ ولداً یَضحکُ = پسری را دیدم که می خندید.

■ فن ترجمه (2)

اگر فعل اصلی پیش از جمله حالیه، ماضی باشد فعل جمله حالیه یک زمان به عقب بازخواهد گشت؛ پس اگر فعل جمله حالیه مضارع باشد، ماضی استمراری و اگر ماضی باشد، به صورت ماضی بعید ترجمه خواهد شد.

الف) ماضی (فعل اصلی)+ مضارع (فعل جمله حالیه) ← ماضی استمراری (فعل جمله حالیه)؛ مانند: جاءتْ المعلمةُ و هی تتَکلّمُ بالغَة العَربیّة = معلم آمد در حالی که به زبان عربی سخن می گفت.

ب) ماضی (فعل اصلی)+ ماضی (فعل جمله حالیه) ← ماضی بعید (فعل جمله حالیه)؛ مانند: خَرجَ المعلم و قَدْ علّمَنا أشیاءَ کثیرةً = معلم بیرون رفت در حالی که مطالب بسیاری به ما آموخته بود.

ماضی استمراری: می + ماضی ساده (می رفتم، می رفتی، می رفت، می رفتیم، می رفتید، می رفتند)

ماضی بعید: صفت مفعولی + صرف فعل بودن (رفته بودم، رفته بودی، رفته بود، رفته بودیم، رفته بودید، رفته بودند)

اِختَبِر نَفسَکَ: تَرجِمِ الآياتِ الکَريمَةَ ثُمَّ عَيِنِ الحالَ. (خودت را بیازما: آیه های ارزشمند زیر را بخوان سپس حال را مشخص کن.)

1- ﴿خُلِقَ الإنسانُ ضَعيفاً﴾ (انسان ناتوان آفریده شده است.)

2- ﴿وَ لا تَهِنوا وَ لا تَحزَنوا وَ أنتُمُ الأعلَونَ﴾ (سست نشوید و اندهگین نباشید در حالی که شما برترید.)

3- ﴿کانَ النّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبيِّينَ مُبَشِّرينَ﴾ (مردم امّتی یگانه بودند و خداوند پیامبران را مژده دهنده فرستاد.)

4- ﴿يا أيَّتُهَا النَّفسُ المُطمَئِنَّةُ ارجِعي إلَی رَبِّکِ راضِيَةً مَرضيَّة﴾ (ای نفس آرام با خشنودی و خدا پسندیدگی به سوی پروردگارت بازگرد.)

5- ﴿إنَّما وَليُّکُمُ اللهُ وَ رَسولُهُ وَ الَّذينَ آمَنوا الَّذينَ يُقيمونَ الصَّلاةَ وَ يُؤتونَ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعونَ﴾

(سرپرست شما تنها خدا و پیامبرش و کسانی اند که ایمان آورده اند کسانی که در حالی که در رکوع اند نماز را بر پای می دارند و زکات می دهند.)

1- لا تهِنوا: سُست نشويد (وَهَنَ)ِ  2- يؤُتْونَ: مي دهند ( آتي، يُؤتي)

التَّمارين

الَتمْرينُ الْأوَّلُ: إبْحَثْ في مُعْجَمِ الدَّرسِ عَنْ كَلِمَةٍ مُناسِبَةٍ لِلتَّوضيحاتِ التّاليَةِ. (در واژه نامه درس به دنبال واژه ای مناسب بگرد برای توضیحات زیر.)

أ_ عَيِّنِ نوعَ الکلماتِ الَّتي تَحتَها خَطٌّ. نوعُ الکلمات: اسمُ فاعلٍ وَ اسمُ مَفعولٍ وَ اسمُ مَکانٍ وَ اسم مُبالَغَةٍ وَ فعلٌ ماضٍ وَ فعلٌ مضارعٌ وَ مصدرٌ وَ حَرفُ جَرٍّ وَ ...) (نوع واژگانی را که زیر آنها خط است مشخص کنید.)

«السّيِّدُ مُسلميٌّ» مُزارِعٌ. هُوَ يَسکُنُ في قَريَةِ بِطرود بِمُحافَظَةِ مازندران. إنَّهُ رَجُلٌ صادِقٌ وَ صَبّارٌ وَ مُحتَرَمٌ. في يَومٍ مِنَ الأيّامِ شاهَدَ جَماعَةً مِنَ المُسافِرينَ واقِفينَ أمامَ مَسجِدِ القَريَةِ. فَذَهَبَ وَ سَألَهُم عَن سَبَبِ وُقوفِهِم فَقالوا: إنَّ سَيّارَتَنا مُعُطَّلَةٌ.

ترجمه:‌ آقای مسلمی کشاورز است. او در روستای بطرود در استان مازندران ساکن است. همانا او مردی راستگو، بردبار و محترم است. روزی از روزها او گروهی از مسافران را ایستاده روبه روی مسجد روستا دید. پس رفت و از ایشان پرسید از سبب ایستادنشان. ایشان گفتند: همانا خودروی ما خراب شده است.

فَاتَّصَلَ السّيِّدُ مُسلميٌّ بِصَديقِهِ مُصَلِّحِ السَّيّاراتِ؛ لِکَي يُصَلِّحَ سَيّارَتَهُم. وَ جاءَ صَديقُهُ وَ جَرَّ سَيّارَتَهُم بِالجَرّارَةِ وَ أخَذَها إلَی مَوقِفِ تَصليحِ السَّيّارات.»

ترجمه:‌ آقای مسلمی به دوستش تعمیرکار خودرو زنگ زد تا خودروی ایشان را تعمیر کند. دوستش آمد و خودروی ایشان را با جرثقیل کشید و آن را به تعمیرگاه خودرو برد.

ب- ما مِهنَةُ صَديقِ السّيِّدُ مُسلميٌّ؟ - صَديقِه مُصَلِّحِ السَّيّاراتِ. (پیشه دوست آقای مسلمی چیست؟ ـ دوستش تعمیرکار خودرو است)

ج- کَم جارّاً وَ مَجروراً فِي النَّصِّ؟ - تسعة. (چند تا جار و مجرور در متن است؟ - نه تا) (في قَريَةِ، بِمُحافَظَةِ، في يَومٍ، مِنَ الأيّامِ، مِنَ المُسافِرينَ، عَن سَبَبِ، بِصَديقِهِ، بِالجَرّارَةِ، إلَی مَوقِفِ)

د- أينَ يَعيشُ السّيِّدُ مُسلميٌّ؟ - في قَريَةِ بِطرود بِمُحافَظَةِ مازندران. (آقای مسلمی کجا زندگی می کند؟ - در روستای بطرود در استان مازندران.)

ه- اُکتُب مُفرَدَ هذهِ الکَلِمات. - سادَة: سیّد / قُرَی: قریة / رِجال: رَجُل / أيّام: یوم / سيّارات: سیّارة / مُصَلِّحونَ: مُصلّح / أصدِقاء: صدیق / مَواقِف: مَوقف / جَرّارات: جرّارة /  جَماعات: جماعة

اَلتَّمرينُ الثّاني: عَيِّن الکلمةَ الغريبةَ في کُلِّ مَجموعَةٍ مَعَ بَيانِ السَّبَبِ. (واژه ناهماهنگ در هر مجموعه را با بیان سبب مشخص کن.)

1- الأصدِقاء(دوستان)  5         الأحِبّاء(دوستان)                  5         الأقرِباء(نزدیکان)                  5         الأربِعاء(چهارشنبه)                  ■

2- الطّين(گل)        5         المِلَفّ(پرونده)                  ■          التُّراب(خاک)                  5         الحَجَر(سنگ)                  5

3- الأعيُن(چشمها)     5         الأکتاف(کتفها)                  5         الفَأس(تبر)                  ■          الأسنان(دندانها)                  5

4- الغُراب(کلاغ)      5         العُصفور(گنجشک)                  5         الحَمامَة(کبوتر)                  5         المائِدَة(سفره)                  ■

5-العَظم(استخوان)     5         اللَّحم(گوشت)                  5         العام(سال)                  ■          الدَّم(خون)                  5

6- الخيام(خیمه ها)     ■          أمسِ(دیروز)                  5         غَداً(فردا)                                     5         اليَوم(امروز)                  5

اَلتَّمرينُ الثّالِثُ: اُکتُبِ المَحَلَّ الإعرابيَّ للکلماتِ الَّتي تَحتَها خَطٌّ. (محل اعرابی واژگانی را که زیر آنها خط است بنویس)

1- ﴿... رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنيا حَسَنَةً وَ فِي الآخِرَةِ حَسَنَةً... ﴾

(پروردگارا، در دنيا به ما نيکي و در آخرت [نيز] نيكي بده.) / (مفعول) (مجرور بحرف جر)

2- ﴿... جاءَ الحَقُّ و زَهَقَ الباطِلُ﴾ (حق آمد و باطل نابود شد.) / (هر دو فاعل)

3- ﴿وَ استَعينوا بِالصَّبرِ وَ الصَّلاةِ...﴾ (از بردباري و صبر یاری بجویید.) / (مجرور بحرف جر)

4- ﴿... فَإنَّ حِزبَ اللهِ هُمُ الغالِبونَ﴾ (همانا حزب خدا همان چیرگان اند.) / (مضاف إليه)

5- ﴿... کُلُّ نَفسٍ ذائِقَةُ المَوتِ﴾ (هر كسي چشند. مرگ است.) / (مبتدأ و خبر)

اَلتَّمرينُ الرابع: اُکتُب کَلِمَةً مُناسِبَةً لِلتَّوضيحاتِ التّالِيَةِ مِن کَلِماتِ نَصِّ الدَّرسِ وَ التَّمارينَ. (واژه مناسب را بریا توضیحات زیر از واژگان متن درس و تمرینها بنویس.)

1- اِبنَي الصَّغيرُ. (بُنَيَّ) / پسرِ کوچکم (پسرکم)

2- بِنتيَ الصَّغيرَةِ (بُنَيَّتي) / دخترِ کوچکم (دخترکم)

3- أعلَی الجَبَلِ وَ رَأسُهُ. (اَلْقِمَّة) / بالاي کوه و سرِ آن (قلّه)

4- مَکانُ وُقوفِ السَّيّاراتِ وَ الحافِلاتِ. (اَلْمَوقِف) / جاي ايستادن اتومبيلها و اتوبوسها (ايستگاه)

5- سَيّارَةٌ نَستَخدِمُها لِلعَمَلِ فِي المَزرَعَةِ. (اَلْجَرّارَة) / خودرويي که براي کار در کشتزار آن را به کار مي بريم. (تراکتور)

6- صِفَةٌ لِجِهازٍ أو آلَةٍ أو أداةٍ بِحاجَةٍ إلَی التَّصليحِ. (اَلْمُعَطَّلَة) / صفتي براي دستگاهي يا ابزاري يا دست افزاری که نیاز به تعمیر دارد.

اَلتَّمرينُ الْخامِس: للتَّرجِمَة (برای ترجمه)

اَلتَّمرينُ السادس: تَرجِمِ النَّصَّ التّاليَ ثُمَّ عَيِّنِ المَحلَّ الإعرابيَّ لِما تَحتَهُ خَطٌّ   (متن زیر را ترجمه کن سپس محل اعرابی آنچه را زیر آن خط است مشخص کن.)

سَمَکَةُ السَّهمِ (ماهی تیرانداز)

سَمَکَةُ السَّهمِ مِن أعجَبِ الأسماکِ في الصَّيدِ. إنَّها تُطلِقُ قَطَراتِ الماءِ مُتَتاليَةً مِن فَمِها إلَی الهَواءِ بِقُوَّةٍ تُشبِهُ إطلاقَ السَّهمِ وَ تُطلِقُ هذاَ السَّهمَ المائيَّ فِي اتِّجاهِ الحَشَراتِ فَوقَ الماء وَ عِندَما تَسقُطُ الحَشَرةُ عَلَی سَطحِ الماءِ تَبلَعُها حَيَّةً.

ترجمه:‌ ماهی تیرانداز از شگفت ترین ماهی ها در شکار است. او قطرات آب را پی درپی از دهانش با قوت به هوا رهامی کند که به پرتاب تیر می ماند. او این تیر آبی را در جهت حشره های بالای آب رهامی کند. هنگامی که حشره روی آب می افتد زنده آن را می بلعد.

هُواةُ أسماکِ الزينَةِ مُعجَبونَ بِهذِهِ السَّمَکَةِ وَلکِنَّ تَغذِيَتَها صَعبَةٌ عَلَيهِم لِأنَّها تُحِبُّ أن تَأکُلَ الفَرائِسَ الحَيَّةَ.

ترجمه:‌ علاقمندان ماهی های زینتی به این ماهی علاقه‌مندند؛ ولی تغذیه آن برای‌شان دشوار است؛ زیرا او دوست دارد، شکارها را زنده بخورد.

سَمَکَةُ (مبتدأ) / مُتَتاليَةً (حال) / الهَواءِ (مجرور بحرف جر) / الماءِ (مضاف إليه) / حَيَّةً (حال) / هُواةُ (مبتدأ) / مُعجَبونَ (خبر) / الفَرائِسَ (مفعول) / الحَيَّةَ (صفت)

سَمَکَةُ التّيلابيا (ماهی تیلانیا)

سَمَکَةُ التّيلابيا مِن أغرَبِ الأسماکِ تُدافِعُ عَن صِغارِها وَ هِيَ تَسيرُ مَعَها. إنَّها تَعيشُ في شَمالِ إفريقيا. وَ هذِهِ السَّمَکَةُ تَبلَعُ صِغارَها عِندَ الخَطَرِ ثُمَّ تُخرِجُها بعدَ زَوالِهِ.

ترجمه:‌ ماهی تیلابیا از شگفت ترین ماهی هاست که از خردسالانش دفاع می کند درحالی که با آنها سیر می کند. این ماهی خردسالانش را هنگام خطر می بلعد سپس پس از زوال خطر آنها را بیرون می آورد.

أغرَبِ (مجرور بحرف جر) / هِيَ تَسيرُ مَعَها (حال) / صِغارَ (مفعول)

1 - سَمَکَةُ السَّهْمِ: ماهی تيرانداز 2-أطلقَ: رها كرد 3- اَلْمُتَتالي: پی درپی 4- اَلفَم: دهان -5 بلَعَ: بلعيد 6- الهُواة: علاقه مندان «مفرد: الَهْاوي»

اَلتَّمرينُ السّابِعُ: عَيِّنِ «الحْالَ» فِي العِباراتِ التاّليةِ. (در عبارت های زیر حال را مشخص کنید.)

1- مَنْ عاشَ بِوَجْهَينِ، ماتَ خاسِراً. (هر کس با دورویی زندگی کند زیانکار می میرد.)

2- أَقوَي النّاسِ مَنْ عَفا عَدوَّهُ مُقتَدِراً. (نیرومندترین مردم کسی است که در حال اقتدار از دشمنش درگذرد.)

3- عِندَ وُقوعِ الْمَصائِبِ تَذهَبُ الْعَداوَةُ سَريعَةً. (هنگام وقوع گرفتاری ها دشمنی به سرعت از میان می رود.)

4- مَنْ أَذْنَبَ وَ هوَ يَضْحَكُ، دَخَلَ النّارَ وَ هوَ يَبکي. (هر کس گناه کند در حالی که می خندد در آتش می رود در حالی که می گرید.)

5- يَبقَي الْمُحسِنُ حَيّاً وَ إنْ نُقِلَ إلي منازِلِ الْأَمواتِ. (نکوکار زنده می ماند و اگرچه  وی به منازل مردگان انتقال داده شود.)

6- إذا طَلَبْتَ أَنْ تَنجَحَ في عَمَلِكَ فَقُمْ بِهِ وَحيداً وَ لا تَتَوَکَّلْ عَلَي النّاسِ. (اگر می خواهی در کارت کامیاب شوی، پس تنها به آن اقدام کن و به مردم متکی نباش.)

1- عَفا: عفو کرد 2- أذَنْبَ: گناه کرد

اَلتَّمرينُ الثّامِنُ: عَيِّنِ الصَّحيحَ فِي الْمُفرَدِ وَ جَمعِهِ. (درست را در مفرد و جمعش مشخص کن.)

1- سَمَکَة ، سَمَکات √ (سمک: ج أسماک: ماهی ها)                                                   11- تِمثال، أَمثِلَة × (تمثال: ج تماثیل: تندیس ها/ مثال:ج أمثلة؛ مثالها)

2- ذِکْري، ذِکْرَيات √ (خاطرات)                                                                         12- سِنّ، سَنَوات × (سنّ: أسنان؛ دندان ها/ سنة: ج سنوات؛ سالها)

3- فرَيسَة، فرَائِس √ (شکارها)                                                                         13- عَصْر، عُصور √ (روزگار) 

4- قُربان، قَرابين √ (قربانی ها)                                                                         14- صَنَم، أَصنام √ (بتها) 

5- خَطيئَة، أَخطاء × (خَطيئَة: خطایا و خطیئات/ خطأ: ج أخطاء؛ لغزش)                             15- حاجّ ، حُجّاج √ (حج گزار) 

6- طعَام، مَطاعِم × (طعام: ج أطعمة: غذاها/ مطعم: ج مطاعم)                                      16- دَمْع ، دُموع √ (اشکها) 

7- دَعْوَة، دَعَوات √ (فراخواندن)                                                                        17- وَجْه، وُجوه √ (چهره ها) 

8- کتِابةَ، کتِابات √ (سنگ نوشته)                                                                        18- بِنت، أَبناء × (بنت: ج بنات؛ دختران/ أبن: ج أبناء؛ فرزندان) 

9- شَعْب، شُعَب × (شعب: ج شعوب؛ ملت ها/ شعبة: ج شعب)                                        19- إله، آلِهَة √ (معبودها) 

10- عَظم، أعَاظِم × (عظم: ج عظام: استخوان ها/ أعظم: أعاظم؛ بزرگتران)                      20- آيَة، آيات √ (آیه) 

العلمُ صیدٌ و الکتابةُ قیدٌ فَقیّدوا العلمَ بِالکتابةِ.

ترجمه: دانش شکار است و نوشتن بند؛ پس دانش را با نوشتن به بند آوريد.

(اَلکُتُبُ طَعامُ الفِکْر عَنْ کِتابِ «أَنا» لِعَبّاس مَحمود العَقّاد، بِتَصَرُّفٍ)

ترجمه: کتاب‌ها خوراک اندیشه اند. (از کتاب «أنا» نوشته عباس محمود العقاد با تصرف)

إنَّ الْکُتُبَ طَعامُ الْفِکْرِ، وَ لِکُلِّ فِکْرٍ طَعامٌ کما توجَدُ أَطعِمَةٌ لِکُلِّ جِسْمٍ.

ترجمه: کتاب‌ها خوراک اندیشه اند و هر اندیشه ای خوراکی دارد، همانگونه که برای هر بدنی خوارک هایی یافت می شود.

وَ مِنْ مَزايَا الْجِسْمِ الْقَويِّ، أَنهُ يَجْذِبُ غِذاءً مُناسِباً لِنَفسِهِ،

ترجمه: و از مزیت های بدن نیرومند این است که خوراکی مناسب را برای خودش جذب می کند.

وَ کَذٰلِكَ الإنسانُ الْعاقِلُ يَستَطيعُ أَن يَجِدَ غِذاءً فِکْريّاً في کُلِّ مَوضوعٍ،

ترجمه: همچنین انسان دانا می تواند در هر موضوعی خوراکی فکری بیابد.

وَ إنَّ التَّحديدَ فِي اخْتيارِ الْکُتُبِ کَالتَّحديدِ فِي اخْتيارِ الطَّعامِ،

ترجمه: همانا محدودسازی در گزینش کتاب «کتاب ها» مانند محدودسازی در گزینش خوراک است.

کلاهما لايَکونُ إلّا لِطِفلٍ أَوْ مَريضٍ.

ترجمه: هر دوی اینها فقط برای کودکی یا بیماری است.

إذا کانَ لَكَ فِکْرٌ قادِرٌ، تَستَطيعُ بِهِ أَن تَفهَمَ ما تَقرَأُ؛ فَاقرْأَ ما تُحِبُّ منَ الْکتُبِ.

ترجمه: پس اگر اندیشه ای توانمند داشته باشی که به کمک آن می توانی آنچه را می خوانی بفهمی، از میان کتاب‌ها هر چه را دوست داری بخوان.

فَالتَّجارِبُ لا تُغْنينا عَنِ الْکُتُبِ؛ لِأَنَّ الْکُتَبَ تَجارِبُ الأمُمِ عَلَی مَرِّ آلاف السِّنينَ،

ترجمه: تجربه‌ها ما را از کتاب‌ها بی نیاز نمی کنند؛ زیرا کتاب‌ها تجربه های امّت‌ها در گذر هزاران سال اند.

وَ لا يُمْکِنُ أَن تَبلُغَ تَجرِبَةُ الْفَردِ الْواحِدِ أَکثَرَ مِنْ عَشَراتِ السِّنينَ.

ترجمه: و امکان ندارد که تجربه یک فرد به بیشتر از ده‌ها سال «چند دهه» برسد.

وَ لا أَظُنُّ أَنَّ هُناكَ کُتُباً مُکَرَّرَة؛ لِأَنّي أَعتَقِدُ أَنَّ الْفِکْرَةَ الْواحِدَةَ إذا طَرَحَها أَلْفُ کاتِبٍ، أَصْبَحَتْ أَلْفَ فِکْرَةٍ.

ترجمه: و گمان نمی کنم که کتاب های تکراری وجود داشته باشد؛ زیرا من بر این باوردم «اعتقاد دارم» که یک فکر را اگر هزار نویسنده مطرح کنند، هزار فکر می شود.

وَ لِهذا أُريدُ أَن أَقرَأَ فِي الْمَوضوعِ الْواحِدِ آراءَ عِدَّةِ کُتّابٍ؛

ترجمه: بنابر این می خواهم در یک موضوع «موضوع یکسان» نظرهای چند نویسنده را بخوانم.

لِأَنَّ هٰذا الْعَمَلَ أَمتَعُ وَ أَنفَعُ مِنْ قِراءَةِ الْمَوضوعاتِ الْمُتَعَدِّدَةِ،

ترجمه: زیرا این کار از خواندن موضوع های بسیار «متعدّد» لذت بخش تر و سودمندتر است.

فَمَثَلاً أَقْرَأُ في حَياةِ «نابِليون» آراء ثَلاثينَ کاتِباً،

ترجمه: مثلا درباره زندگی ناپلئون نظرات سی نویسنده را می خوانم.

و أَنا واثِقٌ أَنَّ کُلَّ کاتِبٍ قَدْ وَصَفَ نابليون بِأَوصافٍ لا تُشبِهُ أَوصافَ الْکُتّابِ الآخَرينَ.

ترجمه: و من مطمئنم که هر نویسنده ای ناپلئون را با ویژگی هایی «صفت هایی» وصف کرده است که مانند ویژگی های نویسندگان دیگر نیست.

فَرُبَّ کِتابٍ يَجْتَهِدُ الْقارِئ في قِراءَتِهِ، ثُمَّ لا يَخْرُجُ مِنهُ بِفائِدَةٍ،

ترجمه: چه بسا کتابی که خواننده در خواندنش سخت بکوشد؛ سپس سودی از آن نبرد.

وَ رُبَّ کِتابٍ يَتَصَفَّحُهُ قارِئهُ؛ فَيُؤَثِّرُ في نَفسِهِ تَأثيراً عَميقاً يظهَرُ في آرائِهِ.

ترجمه: چه بسا کتابی که خواننده اش آن را سریع مطالعه کند «ورق بزند»، امّا تأثیری ژرف در روح او می گذارد که در اندیشه هایش آشکار می شود.

أَمّا الْکِتابُ الْمُفيدُ فَهُوَ الَّذي يَزيدُ مَعْرِفَتَكَ فِي  الْحَياةِ وَ قوَّتَكَ عَلَی الْفَهمِ وَ الْعَمَلِ،

ترجمه: کتاب سودمند، کتابی است که شناخت تو را در زندگی و توان تو را بر فهمیدن و عمل کردن افزایش دهد.

فَإِذا وَجَدْتَ ذٰلكَ في کِتابٍ، کانَ جَديراً بِالْعِنايَةِ وَ التَّقدير.

ترجمه: اگر آن را در کتابی یافتی، شایسته توجه و قدردانی است.

اَلعَقّادُ أَديبٌ وَ صَحَفيّ وَ مُفَکِّرٌ وَ شاعِرٌ مِصريٌّ؛ أُمُّهُ مِنْ أَصْلٍ کُرديٍّ.

ترجمه: عقاد ادبدان، روزنامه نگار، اندیشمند و سراینده ای مصری است؛ مادر او اصالتی کردی دارد.

فَکانَ الْعَقّادُ لايَرَی الْجَمال إلّا الْحُريَّةَ؛ وَ لِهذا لا نُشاهِدُ في حَياتِهِ إلَّا النَّشاطَ عَلیٰ رَغْمِ ظُروفِهِ الْقاسيَةِ فِي الحَياةِ.

ترجمه: عقاد زیبایی را فقط در آزادی می دید. نتیجتا در زندگی اش با وجود شرایط سخت و دشوارش فقط شادابی «فعالیت» می بینیم.

يُقالُ إنهُ قَرَأَ آلافَ الْکُتُب. وَ هُوَ مِنْ أَهَمِّ الْکُتّابِ في مِصرَ.

ترجمه: گفته می شود او هزاران کتاب خوانده است؛ و از مهم ترین نویسندگان در مصر است.

فَقَدْ أَضاف إلَی الْمَکتَبَةِ الْعَربيَّةِ أَکْثَرَ مِنْ مِئَةِ کِتابٍ فِي الْمَجالاتِ المُخْتَلِفَةِ.

ترجمه: بی گمان او بیشتر از صد کتاب در زمینه های گوناگون به کتابخانه عربی افزوده است.

ما دَرَسَ الْعَقّادُ إلا فِي الْمَرحَلَةِ الِابتِدائيَّةِ، لِعَدَمِ وُجودِ مَدرَسَةٍ ثانَويَّةٍ في مُحافَظَةِ أَسْوان الَّتي وُلِدَ وَ نَشَأ فيها.

ترجمه: عقاد به دلیل نبودن دبیرستان در استان اسوانی که در آن زاده شد و پرورش یافت، فقط در دوره دبستان درس خوانده است.

وَ مَا اسْتَطاعَتْ أُسرَتُهُ أَن تُرْسِلَهُ إلَی الْقاهِرَةِ لِتَکْميلِ دِراسَتِهِ.

ترجمه: و خانواده اش نتوانست که برای کامل کردن تحصیلاتش او را به قاهره بفرستد.

ما اعْتَمَدَ الْعَقّادُ إلّا عَلی نَفسِهِ.

ترجمه: عقاد تنها به خودش تکیه کرد.

فَقَدْ تَعَلَّمَ الإنجِليزيَّةَ مِنَ السُّيّاحِ الَّذينَ کانوا يَأتونَ إلَی مِصرَ لِزيارَةِ الآثارِ التّاريخيَّةِ.

ترجمه: عقاد انگلیسی را از جهانگردانی «گردشگرانی» که برای دیدن آثار تاریخی به مصر می آمدند، یاد گرفت.

عَيِّنِ الصَّحيحَ وَ الخَطَأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ. (درست و نادرست را بر حسب متن درس شناسایی کن.)

۱- دَرَسَ الْعَقّادُ في جامِعَةِ أَنقَرَة وَ حَصَلَ عَلي دُکتوراه فَخريَّةٍ مِنها. (عقاد در دانشگاه آنکارا درس خواند و از آن دکترای افتخاری به دست آورد.) ×

2- رُبَّ کِتابٍ تَجتَهِدُ في قِراءَتِهِ ثُمَّ لا تَحصُلُ عَلی فائدَةٍ مِنهُ. (چه بسا کتابی که در خواندن آن تلاش می کنی سپس سودی از آن به دست نمی آوری. ) √

3- الکُتُبُ تَجارِبُ آلافِ العُلَماءِ عَلَی مَرِّ السِّنينَ. (کتابها تجربه های هزاران دانشمند در گذر سالها است. ) √

4- تَحديدُ قراءَةِ الکُتُبِ نافِعٌ في رَأيِ الکاتِبِ. (محدودسازی خواندن کتابها از نظر نویسنده سودمند است. ) ×

5- يَعتَقِدُ العَقّادُ أنَّ الجَمالَ جَمالُ الحُرِّيَّةِ. (عقاد بر این باور است که زیبایی زیبایی آزادی است.) √

6- لا طَعامَ لِفِکرِ الإنسانِ. (اندیشه انسان هیچ خوراکی ندارد.) ×

أجِب عَنِ الأسئلَةِ التّاليَةِ حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ. (به پرسشهای زیر بر حسب متن درس پاسخ بده.)

۱- لِماذا لَم يُواصِلِ العَقّادُ دِراسَتَهُ فِي المَدرَسَةِ الثّانَويَّةِ؟ (چرا عقاد درسش را در دبیرستان ادامه نداد؟)

- لِعَدَمِ وُجودِ مَدرَسَةٍ ثانَويَّةٍ في مُحافَظَةِ أَسْوان الَّتي وُلِدَ وَ نَشَأ فيها. (به دلیل نبودن دبیرستان در استان اسوان که در آن متولد شد و پرورش یافت.)

2- بِأيِّ شَيءٍ شَبَّهَ العَقّادُ التَّحديدَ في اختيارِ الکُتُبِ؟ (عقاد محدود کردن در برگزیدن کتابها را به چه چیزی تشبیه کرد؟)

- شبّه التحدیدَ فی اختیار الکُتب کالتَّحدید فی اختیار الطعام. (محدود کردن در برگزیدن کتابها را به محدود کردن در برگزیدن غذا همانند کرد.)

3- کَم کِتاباً أضافَ العَقّادُ إلَی المَکتَبَةِ العَرَبيَّةِ؟ (عقاد چند کتاب به کتابخانه عربی افزود؟)

- أضافَ إلی المَکتبة العَربیّة أکثرُ مِن مئة کتاب. (او به کتابخانه عربی بیشتر از یک صد کتاب افزود.)

4- مِمَّن تَعَلَّمَ العَقّادُ اللُّغَةَ الإنجِليزيَّةَ؟ (عقاد زبان انگلیسی را از چه کسانی آموخت.)

- مِنَ السُّيّاحِ الَّذينَ کانوا يَأتونَ إلَی مِصرَ لِزيارَةِ الآثارِ التّاريخيَّةِ. (از گردشگرانی که برای دیدن آثار تاریخی به مصر می آمدند. )

5- ما هُوَ مِقياسُ الکُتُبِ المُفيدَةِ؟ (سنجه [شناسایی] کتابهای سودمند چیست؟)

- الکتابُ المفیدُ هو الّذی یَزیدُ مَعرفتك فِی الحَیاة و قوّتك علی الفَهمِ و العَمَل.

(کتاب سودمند کتابی است که شناخت تو را به زندگی و نیرویت را به فهم و عمل می افزاید.)

6- ما هِيَ مَزايَا الجِسمِ القَويِّ؟ (مزایای بدن نیرومند چیست؟)

- مِن مَزایا الجسم القَویّ أنّه یَجذبُ غذاء مُناسباً لنفسِه. (از مزایای بدن نیرومند آن است که غذای مناسب برای خودش را جذب می کند.)

إعلَموا

اسلوبُ الاِستثناء

به این جمله دقت کنید.

حَضَرَ الزُّمَلاءُ في صالَةِ الاِمتِحانِ إلّا حامداً. (همشاگردي ها به جز حامد در سالن امتحان حاضر شدند.)

■ کلمه «حامِداً» در جمله بالا مُستَثني، «الزُّمَلاءُ» مستثني مِنْهُ و «إلّا» ادات استثناء ناميده مي شوند.

■ مستثني يعني «جدا شده از حکم ماقبل».

■ به کلمه اي که مستثني از آن جدا شده است، مستثني مِنه گفته مي شود.

مثال دیگر:‌ کُلُّ شَيءٍ يَنقُصُ بِالإنفاقِ إلّا   العِلمَ. (هر چیزی با انفاق می کاهد به جز دانش.)

               مستثني مِنْهُ         ادات استثناء   مستثني

گوشزد: مستثنی منه نقش نیست؛ ولی مستثنی نقش است.

1- مطابق آموزش کتاب درسي در جمله هايي مانند «اَلزُّمَلاءُ حَضَروا في صالَةِ الِمْتِحانِ إِلّا حامِداً.» مستثني مِنه «واو» در «حَضَروا» نيست؛ بلکه مرجعِ اين «واو» يعني «الزُّمَلاءُ» مستثني مِنه است.

اِختَبِر نفسَکَ: تَرجِم ما يَلي ثُمَّ عَيِّنِ المُستَثنَی وَ المُستَثنَی مِنهُ. (خودت را بیازما: آنچه را می آید ترجمه کن؛ سپس مستثنا و مستثنا منه را شناسایی کن.)

۱- ﴿ کُلُّ شَيءٍ هالِکٌ إلّا وَجهَهُ﴾(هر چيزی به جز چهره او نابود شدني است.) / مستثني: وَجهَ / مستثني مِنْهُ: کُلُّ شَيءٍ

2- ﴿فَسَجَدَ المَلائکَةُ کُلُّهُم أجمَعونَ إلّا إبليسَ استَکبَرَ وَ کانَ مِنَ الکافِرينَ﴾(پس همه فرشتگان باهم سجده کردند؛ به جز شيطان که خود را بزرگ يافت و از بی دینان بود[شد].) / مستثني: إبليسَ / مستثني مِنْهُ: المَلائکَةُ

3- کُلُّ عَينٍ باکيَةٌ يَومَ القيامَةِ إلّا ثَلاثَ أعيُن؛ عَينٌ سَهِرَت في سَبيلِ اللهِ وَ عَينٌ غُضَّت عَن مَحارِمِ اللهِ وَ عَينٌ فاضَت مِن خَشيَةِ اللهِ.

(هر چشمي روز رستاخيز گريان است، به جز سه چشم: چشمي که در راه خدا بيدار مانده و چشمي که از محارم بر هم نهاده شده و چشمي که از پرواي خدا لبريز شده است.)

مستثني: ثَلاثَ أعيُن / مستثني مِنْهُ: کُلُّ عَينٍ

4- کُلُّ وِعاءٍ يَضيقُ بِما جُعِلَ فيهِ إلّا وِعاءَ العِلمِ فَإنَّهُ يَتَّسِعُ بِهِ. (هر ظرفي با آنچه در آن نهاده شده تنگ مي شود، به جز ظرف دانش؛ زيرا به کمک آن فراخ مي شود.)

مستثني: وِعاءَ العِلمِ / مستثني مِنْهُ: کُلُّ وِعاءٍ

5- کُلُّ شَيءٍ يَرخُصُ إذا کَثُرَ إلّا الأدَبَ فَإنَّهُ إذا کَثُرَ غَلا. (هر چيزي به جز ادب هر گاه فراوان شود ارزان مي شود؛ زيرا ادب هر گاه زياد شود پر بها مي شود.)

مستثني: الأدَبَ / مستثني مِنْهُ: کُلُّ شَيءٍ

6- لا تَعْلَمُ زَميلاتي اللُّغَةَ الْفَرَنسيَّةَ إلّا عَطيَّةَ. (هم شاگردیانم به جز عطیه زبان فرانسه نمی دانند.) / مستثني: عَطيَّةَ / مستثني مِنْهُ: زَميلاتي

7- حَلَّ الطُّلابُ مَسائِلَ الرّياضيّاتِ إلّا مَسأَلَةً. (دانش آموزان به جز یک مسئله [همه] مسایل ریاضی را حل کردند.) 

مستثني: مَسأَلَةً / مستثني مِنْهُ: مَسائِلَ الرّياضيّاتِ

1- سَهِرَ: بيدار ماند 2- غضَّ عَينهُ: چشم بر هم نهاد 3- فاضَ: لبريز شد 4- اَلْخَشْيَة: پروا 5- اَلْوِعاء: ظرف  6- ضاقَ: تنگ شد 7- اتِسَّعَ: فراخ شد 8- رَخُصَ: ارزان شد 9- غَلا: گران شد

الفَرَزْدَقُ مِنْ شُعَراءِ العْصَرِ الْأمُوی. وُلِد فی مِنطقَةٍ بِالْکُوَیتِ الحالیةِ عامَ ثلَاثَةَ وَ عِشْرینَ بَعْدَ الْهِجرَةِ، وَ عاشَ بِالْبَصرَةِ.

ترجمه: فرزدق از شاعران روزگار اموی است. او در منطقه ای در کویت امروزی به سال بیست و سوم هجری زاده شد و در بصره زیست.

فی یوْمٍ مِنَ الْأیامِ جاءَ بِهِ أَبوهُ إلیٰ أَمیرِ الْمُؤمِنینَ عَلی، فَسَألَهُ الْإمامُ عن وَلدهِ؛ فَقالَ:

ترجمه: روزی از روزها پدرش او را نزد امیر مؤمنان علی آورد. امام از وی درباره پسرش پرسید و او گفت:

«هٰذَا ابْنی یکادُ یکونُ شاعِراً عَظیماً.»

ترجمه: این پسرم نزدیک است که شاعری بزرگ شود.

فَقالَ الْأمامُ لِوالدهِ: «عَلّمْهُ القرآنَ.»

ترجمه: پس امام به پدرش گفت: قرآن بیاموزش؛

فَعَلَّمَهُ الْقُرآنَ تَعلیماً؛ ثُمَّ رَحَلَ الفرَزدَقُ إلیٰ خُلَفاءِ بنَی أمُیة بِالشّامِ، وَ مَدَحَهُم وَ نالَ جَوائزهُم.

ترجمه: پس [پدر فرزدق] بی گمان به او قرآن آموخت؛ سپس[فرزدق] به نزد خلیفگان اموی در شام کوچید و آنها را ستود و جایزه های ایشان را به دست آورد.

کانَ الفَرَزدق مُحِبّا لِأهلِ البْیتِ وَ کانَ یسْتُرُ حُبَّهُ عِندَ خُلَفاءِ بَنی أُمَیةَ؛ وَلٰكِنَّهُ جَهرَ بِهِ لمَّا حَجَّ هِشامُ بن عَبدالملكِ فی أیامِ أبیهِ.

ترجمه: فرزدق دوستدار اهل بیت بود و دوستی اش را [نزد] در دربار خلفای بنی امیه می نهفت؛ ولی هنگامی که هشام بن عبدالملک در روزگار پدرش حج می گزارد، آن را آشکار کرد.

فَطافَ هِشامٌ وَ لَمّا وَصَلَ إلَی الْحَجَرِ لَمْ یقْدِرْ أن یستلِمَهُ لكِثْرَةِ الِإزْدِحامِ،

ترجمه: پس هشام طواف کرد و وقتی که به حجر الأسود رسید نتوانست که آن را به خاطر شلوغی بسیار مسح کند.

فَنُصِبَ لَهُ مِنْبَرٌ وَ جَلسَ عَلیهِ جُلوسَ الْأُمَراءِ ینَظْرُ إلیَ النّاسِ وَ مَعَهُ جَماعَةٌ مِنْ كبِارِ أهلِ الشّامِ.

ترجمه: پس منبری برایش برپا شد و مانند فرماندهان روی آن نشست، در حالی که به مردم نگاه می کرد و گروهی از بزرگان شامی همراهش بودند.

فَبَینَما ینْظُرُ إلَی الْحُجّاجِ، إذ جاءَ زَینُ العْابدِینَ، فَطافَ بِالبَیت طَوافَ الْأعَاظِمِ،

ترجمه: پس در حالی که به حج گزاران نگاه می کرد ناگهان امام زین العابدین آمد و خانه خدا را همچون بزرگان طواف کرد.

فَلمَّا وَصَلَ إلیَ الحجَرِ، ذهَبَ النّاسُ جانِباً، فَاسْتلَمَهُ اسْتلِاماً سَهلاً.

ترجمه: و هنگامی که به حجر الأسود رسید مردم کنار رفتند و آن را به آسانی مسح کرد.

فَقالَ رَجُلٌ مِنْ أهلِ الشّامِ:

ترجمه: مردی شامی گفت:

«مَنْ هٰذَا الذَّی قد سَمَحَ النّاسُ لَهُ بِاستلِامِ الحجَرِ!؟»

ترجمه: این کیست که مردم به او اجازه داده اند، حج الأسود را مسح کند؟

خافَ هِشام مِن أنَ یعرفه أهَل الشّامِ و یرْغَبوا فیهِ رَغبَةَ الْمُحِبّینَ؛ فَقالَ: «لا أَعْرِفُهُ.»

ترجمه: هشام ترسید که شامیان او را بشناسند و همچون عاشقان به او علاقه مند شوند و گفت: ای مرد او را نمی شناسم.

وَ کانَ الفرَزدَقُ حاضِراً.   / ترجمه: فرزدق حاضر بود.

فقَالَ الفرَزدَقُ:«أنَا أعرِفُهُ مَعرِفَةً جَیدةً.»    / ترجمه:  پس فرزدق گفت: من به خوبی می شناسمش.

ثم أنْشدَ هٰذِهِ القصیدَة إنشاداً رائِعاً. / ترجمه: سپس این قصیده را به نغزی(جالب) سرود.

هٰذَا الذَّی تَعْرِفُ البَطحْاءُ وَطأْتَه / وَ البیت یعْرِفُهُ وَ الْحِلُّ وَ الحرَمُ

ترجمه: این کسی است که دشت مکّه جای پایش را می شناسد. و خانۀ [خدا] و بیرون و محدودۀ اِحرام، او را می شناسند.

هٰذَا ابْنُ خَیرِ عِبادِ اللّهِ کُلِّهِم / هٰذَا التَّقی النَّقی الطّاهِرُ الْعَلَمُ

ترجمه: این فرزندِ بهترینِ همۀ بندگان خداست. این پرهیزگارِ پاکِ پاکیزۀ بزرگ تر قوم است.

وَ لَیس قولُكَ: مَنْ هٰذا؟ بِضائِره / اَلعُربُ تعرِفُ مَنْ أنکرتَ وَ العَجَمُ

ترجمه: و این گفتۀ تو که «این کیست؟» زیان رساننده بدو نیست. عرب و غیرعرب کسی را که تو ناشناس شمردی می شناسند.

حَول النَّصّ

اُکتُب جَواباً قَصیراً حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ. (جواب کوتاهی بر حسب متن درس بنویس.)

۱- کَیفَ کانَ حُبُّ الْفَرَزدَقِ لِأَهلِ الْبَیتِ عِندَ خُلَفاءِ بَنی أُمَیةَ؟ - کانَ الفَرَزدق مُحِبّا لِأهلِ البْیتِ وَ کانَ یسْتُرُ حُبَّهُ عِندَ خُلَفاءِ بَنی أُمَیةَ.

(دوستداری فرزدق به اهل بیت [نزد] در دربار خلیفگان اموی چگونه بود؟ ـ فرزدق دوستدار اهل بیت بود و دوستی اش را [نزد] در دربار خلیفگان اموی می نهفت.)

۲- مَن جاءَ بِالفَرزدَقِ إلَی أمیرِ المؤمِنینَ(ع)؟ - جاءَ بِهِ أَبوهُ إلیٰ أَمیرِ الْمُؤمِنینَ عَلی.

(چه کسی فرزدق را نزد امیرالمؤمنین آورد؟ ـ پدرش او را نزد امیرالمؤمنین برد.)

۳- مَتَی جَهَرَ الفَرزدَقُ بِحُبِّهِ لِأهلِ البَیتِ(ع)؟ - جَهرَ بِهِ لمَّا حَجَّ هِشامُ بن عَبدالملكِ فی أیامِ أبیهِ.

(چه زمانی فرزدق دوستداریش به اهل بیت را آشکار کرد؟ ـ دوستداری اش را زمانی آشکار کرد که هشام پور عبدالملک در روزگار پدرش حج می گزارد.)

۴- أینَ وُلِدَ الفَرزدَقُ؟ وَ أینَ عاشَ؟ - وُلدِ فی مِنطقَةٍ بِالکُوَیتِ الحالیةِ وَ عاشَ بِالْبَصرَةِ.

(فرزدق در کجا زاده شد؟ و در کجا زیست؟ ـ در منطقه ای در کویت امروزی زاده شد و در بصره زیست.)

۵- فی أی عَصرٍ کانَ الفَرزدَقُ یعیشُ؟ - کانَ الفَرزدَقُ یعیشُ فی العْصْرِ الْأمُوی.

(فرزدق در چه روزگاری می زیست؟ ـ فرزدق در روزگار امویان می زیست.)

6- إلَی مَن رَحَلَ الفَرزدَقُ بِالشّامِ؟ - رَحَلَ الفرَزدَقُ إلیٰ خُلَفاءِ بنَی أمُیة بِالشّامِ.

(فرزدق به سوی چه کسی در شام کوچید؟ ـ فرزدق به سوی خلیفگان اموی در شام کوچید.)

اِعلَموا

اَلْمَفعولُ الْمُطلَقُ

به ترجمه چهار جمله زیر دقّت کنید.

1- اِستَغفَرتُ اللهَ. ( از خدا آمرزش خواستم.)

2- اِستَغفَرتُ اللهَ استِغفاراً. ( از خدا بی گمان آمرزش خواستم.)

3- اِستَغفَرتُ اللهَ استِغفاراً صادِقاً. ( از خدا صادقانه آمرزش خواستم.)

4- اِستَغفَرتُ اللهَ استِغفارَ الصّالِحینَ. ( از خدا مانندِ درستکاران آمرزش خواستم.)

■ چه رابطه ای میان دو کلمه «اِسْتَغْفَرْتُ» و «اِسْتِغْفار» در جملات بالا وجود دارد؟

■ مصدر «اِسْتِغْفار» در جمله دوم، سوم و چهارم چه مفهومی را به جمله‌ها افزوده است؟

■ نقش کلمه «اِسْتِغْفار» در جملات دوم، سوم و چهارم «مفعول مطلق» است.

■ این مصدر در جمله دوم بر انجام فعلِ «اِسْتَغْفَرْتُ» تأکید کرده است.

■ به مصدر «اِسْتِغْفار» در جمله دوم «مفعول مطلق تأکیدی» گفته می شود و در ترجمه فارسی آن از قیدهای تأکیدی مانند «بی گمان»، «حتماً» و «قطعاً» استفاده می کنیم.

اسْتغفرتُ الله اسْتِغْفاراً (مفعول مطلق تأکیدی).

■ دو کلمه «صادِقاً» و «الصّالِحینَ» در جملات سوم و چهارم چه نقشی دارند؟

■ گاهی «مفعول مطلق» به کمک کلمه بعد از خودش که صفت یا مضافٌ الیه است، نوعِ انجام گرفتنِ فعل را بیان می کند؛ مانند «اِسْتِغْفار » در جمله سوم و چهارم، که به آن «مفعول مطلق نوعی» گفته می شود.

اسْتغْفَرتُ اللهَّ اسْتِغْفارَ الصّالِحینَ. اِسْتَغْفَرْتُ اللّهَ اسْتِغْفاراً صادِقاً.

    مفعول مطلق نوعی   مضاف الیه        مفعول مطلق نوعی   صفت

■ در ترجمه مفعول مطلق نوعی (که مضاف واقع شده است) از قید «مانندِ» استفاده می کنیم؛ مثال:

اسْتغْفَرتُ اللهَّ اسْتغْفارَ الصّالِحینَ. = مانندِ درستکاران از خدا آمرزش خواستم.

■ در ترجمه مفعول مطلق نوعی (که موصوف واقع شده است) می توانیم صفت را به صورت قید ترجمه کنیم و نیازی به ترجمه مفعول مطلق نیست؛ مثال:

تجْتهِدُ الْأمُّ لِترَبیةِ أوْلادِها اجْتهِادا بالغِا.ً = مادر برای تربیت فرزندانش بسیار تلاش می کند.

اسْتغْفَرتُ اللهَّ اسْتغْفارا صادِقا.ً = از خدا صادقانه آمرزش خواستم.

مفعول مطلق مصدری از فعلِ جمله است.

مفعول مطلق دو نوع است: تأکیدی و نوعی.

مفعول مطلق تأکیدی، مصدری از فعلِ جمله است که بر انجامِ فعل تأکید می کند و صفت یا مضافٌ الیه ندارد.

مفعول مطلق نوعی، مصدری از فعلِ جمله است که نوع و چگونگی انجامِ فعل را بیان می کند و صفت یا مضافٌ الیه دارد.

1- ترجمه، هنر و ذوق در کنار توانمندی های گوناگون زبانی است و ترجمه صحیح به سیاقِ عبارت و نکات بسیاری بستگی دارد. آنچه در کتاب در زمین. ترجمه می آید، فقط یک راهنمایی است.

در کتاب عربی پایه دهم با مصدرهایی با قاعده بر این وزن ها آشنا شدید:

اِفتِعال، اِستِفعال، اِنفِعال، إِفعال، تَفعیل، تَفَعُّل، تَفاعُل و مُفاعَلَة؛ مثال:

اکنون با این چند مصدر که در هشت گروهِ یادشده نیستند و بی قاعده اند، آشنا شوید:

از آنجا که «مفعول مطلق» مصدری از فعلِ جمله است؛ بنابر این آشنایی با مصدرهای یاد شده لازم است.

اِختَبِر نفسَکَ: اِنتَخِب التَّرجِمَةَ الصَّحیحَةَ ثُمَّ عَینِ المَفعولَ المُطلَقَ وَ اذکُر نَوعَهُ. (خودت را بیازما: ترجمه درست را بگزین؛ سپس مفعول مطلق را شناسایی کن و نوعش را یاد کن.)

1- ﴿ فَاصبِر صَبراً جَمیلاً﴾ / مفعول مطلق نوعی(موصوف و صفت)

الف- قطعاً شکیبایی کن                                                                    ب- به زیبایی صبر کن. ■

2- ﴿ اُذکُروا اللهَ ذِکراً کَثیراً﴾ / مفعول مطلق نوعی(موصوف و صفت)

الف- خدا را همیشه یاد کنید.                                                                                ب- خدا را بسیار یاد کنید. ■

3- ﴿ کَلَّمَ اللهُ موسَی تَکلیماً﴾ / مفعول مطلق تأکیدی

الف- خدا با موسی قطعاً سخن گفت. ■                                                                 ب- خدا با موسی سخنی گفت. 

4- ﴿ ... وَ نُزِّلَ المَلائِکَةُ تَنزیلاً﴾ / مفعول مطلق تأکیدی

الف- و مانند ملائک فرود آمدند.                                                                   ب- و فرشتگان قطعاً فرود آورده شدند. ■

التَّمارین

الَتمْرینُ الْأوَّلُ: عَینِ العِبارَةَ الفارسیةَ القَریبَةَ مِنَ العِبارَةِ العَرَبیةِ فِی المَعنَی. (عبارت فارسی نزدیک به عبارت عربی در معنا را شناسایی کن.)

۱- لا یؤمِنُ أحَدُکُم حَتَّی یُحِبَّ لِأخیهِ ما یحِبُّ لِنَفسِهِ. (هیچ کس ایمان نمی آورد تا برای برادرش دوست بدارد آنچه را برای خودش دوست می دارد.) 5)

۲- إذا أنتَ أکرَمتَ الکَریمَ مَلَکتَهُ / وَ إن أنتَ أکرَمتَ اللَّئیمَ تَمَرَّدا (هرگاه تو به انسان جوانمرد نیکی کنی مالکش می شوی/ و اگر به فرومایه نیکی کنی سرکشی می کند.) 2)

۳- اَلْعاقِلُ یبنی بَیتَهُ عَلَی الصَّخْرِ وَ الْجاهِلُ یبنیهِ عَلَی الرَّملِ. (خردمند خانه اش را بر روی سنگ می سازد و نادان بر روی ریگ.) 4)

۴- اِدَّعَی الثَّعلَبُ شَیئاً وَ طَلَب / قیلَ هَل مِن شاهِدٍ قالَ الذَّنَب (روباه ادعای چیزی را کرد و [آن را] خواست / گفته شد آیا گواهی هست؟ [روباه] گفت دمم.) 6)

۵- مَن سَعَی رَعَی وَ مَن لَزِمَ المَنامَ رَأی الأحلامَ. (هر کس کوشید چرید و هر کس خوابید رؤیاها دید.) 7)

۶- إذا أرادَ اللهُ هَلاکَ النَّملَةِ أنبَتَ لَها جَناحَینِ. (هر گاه خدا بخواهد مورچه را نابود کند برای او دو بال می رویاند.) 3)

۷- مُدَّ رِجلَکَ علَی قَدرِ کِسائِکَ. (پایت را به اندازه جامه ات دراز کن.) 8)

8- عِندَ الشَّدائِدِ یعرَفُ الإخوانُ. (هنگام سختی ها برادران شناخته می شوند.) 1)

1) دوست آن باشد که گیرد دست دوست / در پریشان حالی و درماندگی

2) چو با سِفله گویی به لطف و خوشی  / فزون گرددش کِبر و گردن کشی

3) آن نشنیدی که حکیمی چه گفت؟ / مور همان به که نباشد پَرَش

4) به جویی که یک روز بگذشت آب / نسازد خردمند ازو جای خواب

5) هر آن چیز کانَت نیاید پسند / تنِ دوست و دشمن بدان در مبند

6) ز روباهی بپرسیدند احوال / ز معروفان گواهش بود دنبال

7) هر که رود چَرَد و هر که خُسبَد خواب بیند.

۸) پایت را به اندازه گلیمت دراز کن.

1- اَللَّئیم: فرومایه 2-تَمَرَّدَ: نافرمانی کرد 3- اَلرَّمْل: شن 4- اِدَّعی: ادّعا کرد 5- رَعی: چرید 6- لزِمَ المَنامَ: خوابید ( لَزِمَهُ: بدو آویخت و رهایش نکرد + اَلْمَنام: خواب) 7- الْأحْلام: رؤیاها «مفرد: الَحُلمْ » 8- أنبَتَ: رویانید 9- مُدَّ: دراز کن (ماضی: مَدَّ/ مضارع: یمُدُّ) 10 - الَکِساء: جامه 11- الَشَّدائدِ: سختی ها «مفرد: اَلشَّدیدَة»

اَلتَّمرینُ الثّانی:

أ) عَینِ اسمَ الفاعِلِ وَ اسمَ المُبالَغَةِ وَ اسمَ التَّفضیلِ فی الحَدیثَینِ التّالیینِ. (اسم فاعل، اسم مبالغه و اسم تفضیل را در دو حدیث زیر شناسایی کن.)

1- إنَّ الزَّرعَ ینبُتُ فِی السَّهلِ وَ لا ینبُتُ فِی الصَّفا فَکذلِکَ الحِکمَةُ تَعمُرُ فِی القَلبِ المُتَواضِعِ وَ لا تَعمُرُ فِی  القَلبِ المُتَکَبِّرِ الجَبّارِ، لِأنَّ اللهَ جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ وَ جَعَلَ التَّکَبُّرَ مِن آلَةِ الجَهلِ.

کِشت در دشت می روید و بر تخته سنگ نمی روید و همچنین حکمت در دلِ فروتن ماندگار می شود و در دلِ خودبزرگ بین ستمگر ماندگار نمی شود؛ زیرا خدا فروتنی را ابزار خِرد و خودبزرگ بینی را از ابزار نادانی گردانده است.

اسم فاعل: المُتَواضِعِ، المُتَکَبِّرِ/  اسم مبالغه: الجَبّارِ

2- مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ إماماً فَلیبدَأ بِتَعلیمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعلیمِ غَیرِهِ وَ لیکُن تَأدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبلَ تَأدیبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفسِهِ وَ مُؤَدِّبُها أحَقُّ بِالإجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ وَ مُؤَدِّبِهِم.

هر کس خودش را برای مردم پیشوا قرار دهد، باید پیش از آموزش دیگری آموزش خودش را آغاز کند و باید ادب آموزی اش پیش از زبانش با کردارش باشد و آموزگار و ادب آموزنده خویشتن از آموزگار و ادب آموزنده مردمان در گرامی داشت شایسته تر است.

اسم فاعل: مُعَلِّمُ، مُؤَدِّبُ / اسم تفضیل: أحَقُّ

ب) اُکْتُبِ الْمَحَلَّ الْإعرابی لِما تَحْتَهُ خَطٌّ. (نقش (محل اعرابی) آنچه را زیر آن خط است بنویس.)

– السَّهلِ: مجرور به حرف جرّ / الحِکمَةُ: مبتدا / الجَبّارِ: صفت / التَّواضُعَ: مفعول / الجَهلِ: مضاف الیه

– نَفسَ: مفعول / ـهِ: مضاف الیه / النّاسِ: مجرور به حرف جرّ / نَفسِ: مضاف الیه / ـهِ: مضاف الیه / مُعَلِّمُ: مبتدا / أحَقُّ: خبر/ الإجلالِ: مجرور به حرف جرّ / النّاسِ: مضاف الیه

اَلتَّمْرینُ الثاّلثُ:عَینِ الجَوابَ الصَّحیحَ؛ ثمَ ترْجِمْهُ. (پاسخ درست را شناسایی کن؛ سپس آن را ترجمه کن.)

1- مضارع تَذَکَّرَ (به یاد آورد):         یتَذَکَّرُ■(به یاد می آورد)                          یذَکِّرُ5                           یذکُرُ5

2- مصدر عَلَّمَ (یاد داد):                   عِلم5                      تَعلیم■ (یاد دادن)                            تَعَلُّم5

3- ماضی مُجالَسَة (همنشینی کردن):       جَلَسَ5                           أجلَسَ5                            جالَسَ■(همنشینی کرد)

4- مصدر اِنقَطَعَ (بریده شد):               تَقطیع5                           اِنقِطاع■(بریده شدن)                               تَقاطُع5

5- أمر تَقَرَّبَ (نزدیک شد):                 تَقَرَّبْ■(نزدیک شو)                             قَرِّب5                           اِقتَرِب5

6- مضارع تَقاعَدَ ( بازنشست شد):          یقعِدُ5                       یتَقاعَدُ■(بازنشسته می شود)                        یقتَعِدُ5

7- أمر تَمتَنِعُ (خود داری می کنی):         اِمنَع5                             مانِع5                            اِمتَنِع■(خود داری کن)

8- ماضی یستَخرِجُ ( خارج می کند):       أخرَجَ5                            تَخَرَّجَ5                     اِستَخرَجَ■(خارج کرد)

9- وزن اِستَمَعَ:                             اِفتَعَلَ■(گوش فرا داد)                              اِستَفعَلَ5                                  اِنفَعَلَ5

10- وزن اِنتَظَرَ:                            اِفتَعَلَ■(چشم به راه بود)                          اِنفَعَلَ5                            اِستَفعَلَ5

التمرین الرابع: عَین کَلِمَةً مُناسِبَةً لِلفَراغِ. (واژه مناسب برای جای خالی را شناسایی کن.)

۱- الحُجّاجُ ... مَرّاتٍ حَولَ بَیتِ اللهِ لِأداءِ مَناسِکِ الحَجِّ. (برای انجام دادن مناسک حج، حج گزاران بارها پیرامون خانه خدا می چرخند.)

یطرُقونَ5(می کوبند)      یطرُدونَ(دور می کنند)5                          یطبُخونَ5(می پزند)                          یطوفونَ■(می چرخند)

۲- لَولا الشُّرطی لَاشتَدَّ ... أمامَ المَلعَبِ الرِّیاضی. (اگر پاسور[پلیس] نبود شلوغی جلوی ورزشگاه شدت می گرفت.)

الاِزدِحامُ■(انبوهی)         الزُّبدَةُ5(کره)                          الزَّلَلُ5(لغزش)                          الزَّیتُ5(روغن)

۳- ...   کُنتُ أمشی، رَأیتُ حادِثاً فی ساحَةِ المَدینَةِ. (در حالی که راه می رفتم پیشامدی را در میدان شهر دیدم.)

عِندَ5(نزد)               جانِباً5(کنار)                          بَینَما■(در حالی که)                          بَینَ5(میان)

۴- رَفَعَتِ الفائِزَةُ الأولَی فِی المُباراةِ ... إیران. (برنده نخست در مسابقه، پرچم ایران را افراشت.)

عُشبَ5(گیاه)           عَلَمَ■(پرچم)                         عَرَبَةَ5(ارابه)                         عَباءَة5(چادر)

۵- الحاجُّ ... الحَجَرَ الأسوَدَ بِالکَعبَةِ الشَّریفَةِ. (حج گزار در کعبه شریف سنگ سیاه را مسح کرد.)

اِستَعانَ5(یاری خواست)   اِستَمَعَ5(گوش فراداد)                          اِستَطاعَ5(توانست)                          اِستَلَمَ■(دریافت کرد)

التمرین الخامس: للتَّرجِمَةِ (هَل تَعلَمُ أنَّ ... ؟) (برای ترجمه؛ آیا می دانی که.)

1-... المُغولَ استَطاعوا أن یهجُموا عَلَی الصِّینِ هُجوماً قاسیاً عَلی رَغمِ بِناءِ سورٍ عَظیمٍ حَولَها.

(مغولان توانستند علی رغم ساخت دیوار بزرگ پیرامون چین سنگدلانه به آن [کشور] بتازند.)

2-... تَلَفُّظَ «گ» و«چ»و«ژ» مَوجودٌ فِی اللَّهَجاتِ العَرَبیةِ الدّارِجَةِ کَثیراً. (تلفظ «گ» و «چ» و «ژ» در لهجه های عامیانه عربی بسیار است.)

3- ... الحوتَ یصادُ لِاستِخراجِ الزَّیتِ مِن کَبِدِهِ لِصِناعَةِ مَوادِّ التَّجمیلِ.

(نهنگ برای استخراج روغن از جگرش شکار می شود تا از آن مواد آرایشی بسازند [برای ساخت مواد آرایشی].)

4- ...الخُفّاشَ هُوَ الحَیوانُ اللَّبونُ الوَحیدُ الَّذی یقدِرُ عَلَی الطَّیرانِ. (خفاش تنها جانور پستانداری است که توان پرواز دارد.)

5- ... عَدَدَ النَّملِ فِی العالَمِ یفوقُ عَدَدَ البَشَرِ بِمَلیونِ مَرَّةٍ تَقریباً. (شمار مورچه در جهان تقریبا یک ملیون بار از تعداد بشر بیشتر است.)

6- ... طیسفون الواقِعَةَ قُربَ بَغداد کانَت عاصِمَةَ السّاسانیینَ. (تیسفون واقع در نزدیکی بغداد پایتخت ساسانیان بود.)

7-... حَجم دُبَّ الباندا عِندَ الوِلادَةِ أصغَرُ مِنَ الفَأرِ. ( اندام خرس پاندا هنگام زایش خردتر از موش است.)

8- ... الزَّرّافَةَ بَکماءُ لَیسَت لَها أحبالٌ صَّوتیةٌ. (زرافه لال است و تارهای صوتی ندارد.)

9- ... وَرَقَةَ الزَّیتونِ رَمزُ السَّلامِ. (برگ زیتون نماد آشتی است.)

التمرین السادس:‌ تَرجِمِ النَّصّ التّالی ثُمَّ عَین المَحَلَّ الإعرابی لِما تَحتَهُ خَطٍّ. (متن زیر را ترجمه کن؛ سپس نقش (محل اعرابی) آنچه را که زیر آن خط است بازگو کن.)

السَّمَکُ المَدفونُ (شُش ماهی؛ لگن ماهی)

یوجَدُ نوْعٌ مِنَ السَّمَكِ فی إفْریقیا یسْتُرُ نَفْسَهُ عِندَ الجَفافِ فی غِلافٍ مِنَ المَواد المُخاطیةِّ الَّتی تَخْرُجُ مِنْ فَمِهِ، وَ یدْفِنُ نَفْسَهُ تَحْتَ الطّینِ، ثُمَّ ینامُ نَوْماً عَمیقاً أَکْثَرَ مِنْ سَنَةٍ، و لا یحَتْاجُ إلی الْماء و الطعَّامِ و الْهوَاء احتْیاجَ الْأَحْیاء؛ِ و یعیشُ داخِلَ حُفْرةَ صَغیرةَ فِی انتْظِارِ نُزولِ المَطرِ، حَتّی یخْرُجَ مِنْ الغِلافِ خُروجاً عَجیباً. یذْهَبُ الصَّیادونَ الْإفریقیونَ إلی مَكانِ اخْتفِائهِ قبَلَ نُزولِ المَطرِ وَ یحْفِرونَ التُّرابَ الْجافَّ لِصَیدِهِ.

(گونه ای ماهی در آفریقا یافت می شود که هنگام خشکسالی[خشکی] خودش را در پوششی از مواد مخاطی ای که از دهانش بیرون می آید می پوشاند و خودش را زیر گل پنهان می کند؛ سپس بیش از یک سال به خواب عمیق می رود[عمیقا می خوابد] و مانند زندگان نیاز به آب و خوراک و هوا هم ندارد و درون حفره کوچکی در انتظار بارش باران می ماند [زندگی می کند] تا در [کمال] شگفتی از پوششش بیرون بیاید. شکارچیان آفریقایی پیش از بارش باران به جایگاه پنهان شدنش می روند و برای شکارش، آن خاک خشک را می کنند.)

نَفْسَ: مفعول / نَوْماً: مفعول مطلق نوعی / سَنَةٍ: مجرور به حرف جرّ / احتْیاجَ: مفعول مطلق نوعی / المَطرِ: مضاف الیه / خُروجاً: مفعول مطلق نوعی / الصَّیادونَ: فاعل / الْجافَّ: صفت

۱- الجَفاف: خشکی 2- الَغِلاف: پوشش 3- اَلجافّ: خشک

اَلتَّمرینُ السّابِعُ: عَینِ الْمَحَلَّ الْإعرابی لِلْکَلِماتِ الَّتی تَحتَها خَطٌّ. (نقش (محل اعرابی) آنچه را که زیر آن خط است بازگو کن.)

۱- إنّا فَتَحْنا لَكَ فَتحاً مُبیناً. [الَفَتح: 11] (همانا ما به تو پیروزى آشکاری بخشیدیم.) / فَتحاً: مفعول مطلق نوعی / مُبیناً: صفت.

2- إنّا نَحنُ نَزَّلْنا عَلَیكَ الْقُرآنَ تَنزیلاً. (همانا ما قرآن را بر تو فروفرستادیم.) / الْقُرآنَ: مفعول / تَنزیلاً: مفعول مطلق تأکیدی.

3- لا فَقْرَ کَالْجَهْل و لا میراثَ کالأدَبِ. [اَلْإمامُ عَلی]  (هیچ تهیدستی مانند نادانی و هیچ میراثی مانند ادب نیست.) / کالأدَبِ: جار و مجرور

4- ینقُصُ کُلُّ شَیءٍ بِالْإنفاقِ إلَّا الْعِلْمَ؛ فَإنَّهُ یزیدُ. (هر چیزی با انفاق می کاهد به جز دانش که می افزاید.) / کُلُّ: فاعل / بِالْإنفاقِ: جار و مجرور / الْعِلْمَ: مستثنی

5- یعیشُ الَبخیلُ فی الدُّنیا عَیشَ الْفُقَراءِ وَ یحاسَبُ فی الْآخِرَةِ محاسبَةَ الأغنیاءِ. (خشک ناخن در دنیا مانند تهیدستان زندگی می کند و در آخرت مانند توانگران محاسبه می گردد.) /  البَخیلُ: فاعل / عَیشَ: مفعول مطلق نوعی / الْفُقَراءِ: مضاف الیه / محاسبَةَ: مفعول مطلق نوعی / الأغنیاءِ: مضاف الیه

اَلتَّمرینُ الثّامِنُ: عَینِ المُترَادِفَ وَ المُتضَاد. (= ، ≠) (مترادف و متضاد را شناسایی کن.)

1- سُهولةَ (آسانی)≠ صُعوبةَ (سختی) /                                                                       9- کِساء (جامه) = لبِاس

2- اِختِفاء (پنهان شدن) ≠ ظهُور  (آشکار شدن)  /                                                                       10- حَیاة (زندگانی) = عَیش

3- اِستَطاعَ (توانست) = قدَرَ /                                                                       11- سَلام (آشتی) = صُلح

4- واثقِ (استواردل) = مُطمَئنِّ /                                                                       12- بُنیان (بنیاد) = بِناء

5- فرِح (شاد) = مَسرور /                                                                       13- رَخُصَ (ارزان شد) ≠ غلَا (گران شد)

6- نُزول (فرودآمدن) ≠ صُعود(فرارفتن) /                                                                       14-  أعَانَ (یاری کرد) = نصَرَ

7- غِذاء (خوراک) = طعَام /                                                                         15-  سَهِرَ (بیدار ماند) ≠ نامَ (خوابید)

8-  ضاقَ (تنگ شد) ≠ اتِّسَعَ (فراخ شد)  /                                                                       16- دار(خانه) = بَیت

أَیهَا الْأَحِبّاءُ، (ای دوستان)

نَسْتَودِعُکُمُ اللّهَ، (به خدا می سپاریمتان.)

وَ نَرْجو لَکُمْ حَیاةً مَلیئَةً بِالنَّجاحِ. (امید زندگانی لبریز از پیروی برایتان داریم.)

مَعَ السَّلامَةِ، (با تندرستی.)

فی أَمانِ اللّهِ. (خدا نگهدار.)